การเสริมพลังทางสังคมเพื่อรับมือและใช้ประโยชน์เทคโนโลยีออนไลน์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและการเข้าถึงสื่อออนไลน์ได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว สร้างการเปลี่ยนแปลงวิถีของคนในสังคมไทยอย่างมากมาย ซึ่งหากไม่สามารถรับมือและใช้ประโยชน์จากความก้าวหน้านี้ได้อย่างเหมาะสม อาจทำให้เกิดปัญหาต่าง ๆ ตามมา เช่น ปัญหาการกลั่นแกล้งทางไซเบอร์และปัญหาเกมออนไลน์ โดยเฉพาะการเกิดปัญหาในกลุ่มเด็กและเยาวชนซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบางที่ควรได้รับการคุ้มครอง แผนงานวิจัยนี้ จึงมุ่งพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือในการเสริมสร้างและกำกับดูแลความปลอดภัยจากการกลั่นแกล้งทางไซเบอร์และมาตรการเพื่อการป้องกันและควบคุมผลกระทบทางลบจากเกมออนไลน์ในกลุ่มเด็กและเยาวชน ดำเนินการผ่าน 2 โครงการย่อยภายใต้กระบวนการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) โดยเทคนิควิธีวิจัยที่ใช้ ได้แก่ การวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การประชุมเชิงปฏิบัติการ การสัมมนาอิงกลุ่มผู้เชี่ยวชาญ การประชุมสัมมนาและสุนทรียสนทนา ใช้การเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive sampling) โดยผู้เข้าร่วมวิจัย ได้แก่ นักเรียนระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาและครอบครัว ผู้บริหารและครูของสถานศึกษา ผู้เชี่ยวชาญ และผู้ทรงคุณวุฒิหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จากหน่วยงานทางการศึกษา หน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคมที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยทั้ง 2 โครงการย่อย นำเสนอแนวทางในการพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือผ่านกระบวนการวิจัยและพัฒนา เริ่มตั้งแต่การศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการในการพัฒนาจากภาคส่วนต่างๆ และร่วมกันออกแบบและร่างมาตรการ/สื่อการเรียนรู้ จากนั้นจึงร่วมกันตรวจสอบร่างมาตรการและทดลองใช้สื่อการเรียนรู้และปรับปรุงจนสมบูรณ์ จึงดำเนินการเผยแพร่เพื่อการขับเคลื่อนขยายผล ผลการวิจัยเกี่ยวกับการส่งเสริมและกำกับดูแลความปลอดภัยจากการกลั่นแกล้งทางไซเบอร์ในกลุ่มเด็กและเยาวชน นำเสนอถึงมาตรการในการกำกับดูแลความปลอดภัยของเด็กและเยาวชนจากการกลั่นแกล้งทางไซเบอร์ที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย มาตรการสำหรับสถานศึกษา สรุปเป็น พัฒนาครู-ส่งเสริมผู้เรียน-เข้าถึงผู้ปกครอง-เฝ้าระวังเหตุ-ดูแลช่วยเหลือ และมาตรการทางกฎหมาย สรุปเป็น (1) ปรับปรุงกฎหมาย (2) ส่งเสริมความรู้ด้านกฎหมาย และ (3) ช่วยเหลือและคุ้มครองเด็กและเยาวชนให้ปลอดภัย สำหรับสื่อการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นนั้น เป็นรูปแบบเกมการเรียนรู้ออนไลน์ ซึ่งครูสามารถนำไปใช้สอดแทรกในการเรียนการสอน โดยชุดความรู้ประกอบด้วย (1) การสร้างความตระหนักรู้ความรู้สึกของผู้อื่น (2) การให้ความรู้เรื่องการกลั่นแกล้งทางไซเบอร์และกฎหมาย และ (3) การส่งเสริมทักษะการแก้ไขปัญหา ผลการวิจัยเกี่ยวกับมาตรการส่งเสริมเกมออนไลน์สร้างสรรค์และปลอดภัยสำหรับเด็กและเยาวชน สรุปเป็น (1) การควบคุมเนื้อหาเกมออนไลน์ (2) การกำหนดแนวทางในการแสดงข้อมูลสำคัญแก่ผู้ใช้บริการ (3) การติดตามตรวจสอบเนื้อหาเกมออนไลน์ที่ไม่ปลอดภัย (4) การส่งเสริมการผลิตเกมออนไลน์สร้างสรรค์ และ (5) การเฝ้าระวังเด็กและเยาวชนจากภัยคุกคามที่แฝงมากับเกมออนไลน์ ส่วนมาตรการสำหรับสถานศึกษาในการป้องกันการเสพติดเกมและภัยที่เกิดจากการเล่นเกมออนไลน์สำหรับเด็กและเยาวชน สรุปเป็น ป้องกัน-ค้นหา-เฝ้าระวัง-เสริมคุณค่า-รักษาดูแล ซึ่งการขับเคลื่อนขยายผลจากการศึกษาวิจัยเน้นการขับเคลื่อนตั้งแต่ระดับนโยบายที่ควรกำหนดยุทธศาสตร์ที่ชัดเจน รวมถึงสนับสนุนและติดตามผลอย่างเป็นรูปธรรม ส่วนในระดับปฏิบัติควรบูรณาการการดำเนินการกับภารกิจประจำ และบูรณาการความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายตามที่เสนอในผลการวิจัยอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การป้องกันและแก้ไขปัญหามีความยั่งยืนคำสำคัญ: เทคโนโลยีออนไลน์ เครือข่ายทางสังคม การกลั่นแกล้งทางไซเบอร์ เกมออนไลน์