ศึกษาการเรียนรู้ร่วมกันของชาวนาและสร้างกลไกการบริหารจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อฟื้นฟูนาร้าง หมู่ที่6 บ้านคอกช้าง ตำบลฉาง อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

หมู่ที่ 6 บ้านคอกช้าง ตำบลฉาง อาชีพของคนในชุมชนปัจจุบันคือทำเกษตรสวนยางพาราร้อยละ 95 รายได้เฉลี่ยของคนในพื้นที่เท่ากับ 4,627.19 บาท/คน/เดือน ก่อนปี 2524 ชาวบ้านมีอาชีพทำนาและเป็นเจ้าของที่นาเกือบทุกครัวเรือน แต่ปัจจุบันเหลือเพียงร้อยละ 56 ของจำนวนครัวเรือนทั้งหมด ส่วนหนึ่งเพราะนากลายเป็นพื้นที่นาร้างน้ำท่วมขังไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้ ปี 2563 นักวิจัยชุมชนได้ค้นพบปัญหาเชิงโครงสร้างในการจัดการน้ำแต่ยังไม่มีการแก้ไข จึงต้องการะศึกษาเงื่อนไขกลไกการบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ มีส่วนร่วม สร้างการรับรู้และความเข้าใจให้กับคนในพื้นที่ต่อเรื่องการใช้น้ำร่วมกัน และกลไกการจัดการน้ำของชุมชนไปสู่การจัดการน้ำที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ได้จริงจากการศึกษารูปแบบกลไกการจัดการน้ำของพื้นที่เครือข่าย รวมถึงการจัดการน้ำเพื่อให้บรรลุเป้าหมายคือน้ำเพื่อการฟื้นฟูนาร้างของชาวนาในพื้นที่หมู่ที่ 6 ตำบลฉาง วิธีวิจัยแบบเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ จำแนกข้อมูล และการวิเคราะห์เหตุการณ์ตามเรื่องราวแล้วนำเสนอข้อมูลในรูปแบบตารางประกอบการวิเคราะห์ แบบบันทึกสังเกตแบบมีส่วนร่วม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่มแบบ focus group วิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อค้นพบจากการวิจัยมาเชื่อมโยงสร้างเป็นข้อสรุป พบว่าเงื่อนไขที่จะสร้างกลไกการบริหารจัดการน้ำของหมู่ที่ 6 ตำบลฉางในปัจจุบันให้มีประสิทธิภาพที่จะนำไปสู่การขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมขังในพื้นที่นาร้าง ด้วยองค์ประกอบหลัก 4 ส่วน คือ (1) คณะกรรมการบริหารจัดการน้ำ (2) โครงสร้างพื้นฐานที่พร้อมสำหรับส่งน้ำเข้า-น้ำออก (3) ชาวนาที่มีความตั้งใจทำนาผลิตข้าว (4) งบประมาณโดยส่วนสนับสนุนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อการจัดการน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ สร้างกระบวนการขับเคลื่อนของกลไกการบริหารจัดการน้ำของหมู่ที่ 6 ตำบลฉางที่สามารถนำไปสู่การแก้ไขปัญหาน้ำท่วมขังในพื้นที่นาร้างได้อย่างมีประสิทธิภาพ ผ่านกระบวนการเรียนรู้จากการดูงานในพื้นที่ประสบปัญหาในรูปแบบที่คล้ายกันแล้วถอดเงื่อนไขความสำเร็จในการบริหารจัดการน้ำและพัฒนากระบวนการทำนาที่ประสบผลสำเร็จ คือ ชุมชน ม.7 บ้านหัวกระทิง ต.ขุนตัดหวาย สู่การร่วมตั้งคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำของชุมชนตนเอง การแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง และกระบวนการสร้างการรับรู้และการมีส่วนร่วมให้กับชาวนาในพื้นที่ ผู้นำหมู่บ้าน และหน่วยงานที่รับผิดชอบได้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันต่อการบริหารจัดการน้ำท่วมขังและการพัฒนาการทำนาของชุมชนบ้านคอกช้าง ต.ฉางคำสำคัญ กลไกการบริหารจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วม นาร้าง การทำนา

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ