แนวทางการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากและการขาดแคลนน้ำโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลโนนนาจาน อำเภอนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากและการขาดแคลนน้ำโดยกระบวนการมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาของชาวบ้านชุมชนบ้านจาน ตำบลโนนนาจาน อำเภอนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลโดยการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม การจดบันทึกภาคสนาม การสนทนากลุ่ม การสนทนาเฉพาะกลุ่ม แบบสอบถามข้อมูลพื้นฐานการใช้น้ำรายบุคคลและภาพรวมของชุมชน การทำแผนที่ชุมชน และเวทีคืนข้อมูล โดยทำการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา (Descriptive Analysis) ปัญหาน้ำท่วมซ้ำซากเป็นประจำทุกปีในฤดูฝนและการขาดแคลนน้ำเป็นประจำทุกปีในฤดูแล้ง เนื่องจากลำห้วยสำคัญที่ไหลผ่านพื้นที่ชุมชนรับน้ำจากเทือกเขาภูพาน ทำให้เกิดน้ำล้นตลิ่งท่วมขังในพื้นที่ช่วงฤดูฝน แม้ว่าจะมีปริมาณน้ำในฤดูฝนมากแต่กลับพบว่าตำบลโนนนาจานประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง เพราะขาดแหล่งเก็บน้ำในพื้นที่ ไม่มีพื้นที่สาธารณะไว้กักเก็บน้ำและระบบการส่งน้ำมาไว้ใช้ในพื้นที่ เพื่อเก็บน้ำไว้ใช้นอกฤดูฝนอย่างเพียงพอ แม้ลำห้วยที่สำคัญในพื้นที่ที่เคยมีน้ำเอ่อล้นในฤดูฝนก็แห้งขอดในฤดูแล้ง ปริมาณน้ำในลำห้วยไม่เพียงพอต่อการทำการเกษตร ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้คนในชุมชนเกิดการแย่งน้ำกันขึ้น เนื่องจากที่ผ่านมายังไม่มีกฎกติกาหรือมีการจัดการน้ำที่เป็นระบบ งานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจึงถูกนำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น ผลจากการศึกษาพบว่าชุมชนเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในการจัดการแหล่งน้ำเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างมีส่วนร่วมของคนในชุมชน จากกระบวนการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ทำให้เกิดการคิดร่วม ทำร่วมกัน ประเมินผลด้วยกัน และข้อมูลที่ได้จากกระบวนวิจัยที่มาจากชุมชนจริงๆ จะทำให้ชุมชนอยากแก้ไขปัญหาของตนเอง กระบวนการงานวิจัยจะเป็นส่วนหนึ่งที่จะทำให้คนในชุมชนมองเห็นทางออกร่วมกัน จากการพูดคุยและเรียนรู้ผ่านกิจกรรมต่างๆจากการดำเนินงานวิจัย มีการแต่งตั้งคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำชุมชนที่มาจากการเลือกตั้งจากคนในชุมชนจะเป็นผู้บริหารจัดการ โดยนำระเบียบกฎเกณฑ์ หรือกติกาชุมชนที่ร่วมกันพัฒนามาใช้ เพื่อการจัดการน้ำ แล้วนำไปสู่การแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้การมีส่วนร่วมของชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ข้อเสนอแนะสำหรับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาชุมชนควรให้ความสำคัญกับการส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วมในการดำเนินงานทุกระดับของชุมชน รวมทั้งส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้และอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอันจะนำไปสู่ความเข้มแข็งและความยั่งยืนของชุมชน ควรมีการต่อยอดงานวิจัย โดยนำแนวทางที่ได้จากการศึกษาวิจัยไปแตกออกเป็นประเด็นวิจัยต่างๆได้ เพื่อนำไปสู่กระบวนทดลองปฏิบัติการในการแก้ปัญหา