การพัฒนารูปแบบการจัดการทรัพยากรน้ำชุมชนวังข่อยเชิงบูรณาการเพื่อการเกษตรแบบยั่งยืน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
น้ำเป็นทรัพยากรที่ส้าคัญต่อการอุปโภคและบริโภคอย่างมาก โดยเฉพาะด้านการเกษตร แต่มีหลายพื้นที่ที่ยังประสบปัญหาภัยแล้งในช่วงฤดูแล้ง ส่วนในช่วงฤดูฝนบางพื้นที่ มักเกิดปัญหาน้ำท่วม หรือการทรุดตัวของดิน หรือดินสไลด์ แม้ว่าจะมีหน่วยงานที่รับผิดชอบกับการป้องกัน และพัฒนาโครงการเพื่อแก้ปัญหาการจัดการทรัพยากรน้ำหลายหน่วยงาน แต่สามารถแก้ปัญหาการจัดการน้ำได้ เพียงระดับหนึ่ง ดังนั้นการแก้ปัญหาที่ยั่งยืน ควรให้คนในชุมชนได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาให้เห็นถึงความสำคัญของทรัพยากรในท้องถิ่นของตน โดยพื้นที่ที่ท้าการศึกษาในเบื้องต้นคือ ชุมชนตำบลวังข่อย อำเภอไพศาลี จังหวัดนครสวรรค์ เป็นพื้นที่ส่วนหนึ่งเป็นที่ลาดเชิงเขา และในพื้นที่มีแหล่งต้นน้ำแต่สภาพพื้นที่โดยรอบในช่วงฤดูแล้งกับเป็นพื้นที่ประสบภัยแล้งไม่ต่างจากพื้นที่อื่น เนื่องจากลักษณะดินไม่อุ้มน้ำไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ จากศักยภาพ และลักษณะของพื้นที่ในชุมชน ได้มีปราชญ์ชาวบ้าน และหมอดินซึ่งมีองค์ความรู้ในการบริหารจัดการน้ำ ทำการปลูกหญ้าแฝกเพื่อช่วยปรับทิศทาง ชะลอ การไหลของน้ำ และดินตะกอนเป็นการช่วยลดการเกิดปัญหาดินสไลด์ในช่วงฤดูฝน และดินชุ่มชื้นพอที่จะทำการเกษตรช่วงฤดูแล้ง แต่องค์ความรู้ดังกล่าวยังไม่แพร่หลายสู่เกษตรกรรายอื่นเท่าที่ควร ทำให้เกษตรกรส่วนใหญ่ในพื้นที่ประสบปัญหาในเรื่องของการใช้น้ำเพื่อการเกษตรอย่างเหมาะสมทางกลุ่มผู้วิจัยจึงมีวัตถุประสงค์ที่พัฒนารูปแบบการบริหารจัดการน้ำโดยให้คนในชุมชนได้มีส่วนร่วมเพื่อให้ได้ฐานข้อมูลสนับสนุนการจัดทำแผนการบริหารจัดการแหล่งน้ำของชุมชนต้าบลวังข่อย และสามารถต่อยอดพัฒนาแผนการบริหารจัดการนี้ ยังชุมชนอื่นได้โดยแบ่งวิธีการศึกษาเป็น 3 ส่วนคือ ศึกษาบริบทชุมชนในการจัดการทรัพยากรน้ำ การพัฒนาระบบ และการจัดการฐานข้อมูล และนำรูปแบบการจัดการทรัพยากรน้ำถ่ายทอดสู่การวางแผนพัฒนาชุมชน ซึ่งการดำเนินงานได้รูปแบบในการจัดการทรัพยากรน้ำในชุนชนวังข่อยดังนี้ พื้นที่สูงในพื้นที่ต้นน้ำของชุมชน มีการวางแผนสร้าง และซ่อมฝายแม้วชะลอน้ำเพื่อชะลอน้ำ และดินตะกอน ที่ลุ่มทำการขุดสระเพิ่ม โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อชะลอการเกิดน้ำท่วม และกักเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง ตามทฤษฏีหลุมขนมครก และพื้นที่ทำการเกษตรโดยเฉพาะปลูกมันส้าปะหลัง บริเวณลาดชัน ใช้รูปแบบการปลูกแฝกเพื่อกักดินตะกอนก่อนไหลลงสู่แหล่งน้ำ