การพัฒนาศักยภาพชุมชนในการปรับตัวต่อปัญหาภัยแล้ง/การบริหารจัดการน้ำ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาศักยภาพของชุมชนและเป้าหมายในการปรับตัวและรับมือกับปัญหาภัยแล้ง/การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำตลอดปัจจัยที่มีผลต่อการดำเนินงานของชุมชน 2) พัฒนาศักยภาพชุมชนด้านการปรับตัวต่อปัญหาภัยแล้ง/การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำจากผลกระทบของภัยแล้งอย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพโดยเน้นการพึ่งตนเองและกระบวนการมีส่วนร่วม ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์และจัดประชุมผู้นำชุมชนและประชาชนและการสังเกตการณ์ในพื้นที่ 3 แห่ง ได้แก่ ชุมชนสายทอง อำเภอป่าโมก จังหวัดอ่างทอง ชุมชนบ้านม้า อำเภอบางปะหัน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และชุมชนตาขัน อำเภอบ้านค่าย จังหวัดระยอง การวิเคราะห์ถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อศักยภาพในการปรับตัว/การจัดการทรัพยากรน้ำจากผลกระทบของภัยแล้งใช้เทคนิค SWOT Analysis ผลการศึกษาพบว่าชุมชนทั้ง 3 แห่ง มีศักยภาพในการปรับตัวและแก้ไขปัญหาภัยแล้งในระดับหนึ่ง แต่มีความแตกต่างกันบางส่วน โดยชุมชนสายทองเน้นเรื่องการพัฒนาพื้นที่ให้มีความพร้อมในการเก็บกักน้ำไว้ใช้สำหรับการทำเกษตรตลอดทั้งปี มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ภายในและภายนอกชุมชน มีศูนย์สาธิตวิถีการเกษตรแบบใหม่เน้นการใช้น้ำน้อย ปลูกพืชหลากหลายชนิด ส่วนชุมชนบ้านม้าเน้นเรื่องการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการเกษตรเพื่อเพิ่มศักยภาพด้านการทำเกษตรและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่ รวมทั้งให้ความสำคัญกับการใช้ทรัพยากรน้ำอย่างรู้คุณค่า ส่วนชุมชนตาขันได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาพื้นที่ให้สามารถเก็บกักน้ำไว้ใช้เพื่อเป็นการอนุรักษ์ดิน อนุรักษ์น้ำในพื้นที่ มีการปรับเปลี่ยนวิถีการเกษตรให้เป็นไปตามความต้องการของตลาดปัจจัยภายในสำคัญที่มีผลต่อการพัฒนาศักยภาพชุมชนในการปรับตัวต่อปัญหาภัยแล้ง คือ ผู้นำชุมชนมีความเข้มแข็ง มีประสบการณ์ มีความรู้ความสามารถ มีความสนใจในเทคโนโลยีเพื่อการเกษตร ประชาชนในชุมชนมีความสามัคคีให้ความร่วมมือในการดำเนินงานทุกขั้นตอน และมีความตระหนักต่อปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน ปัจจัยภายนอกที่สำคัญคือ การได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานท้องถิ่นในการดำเนินงาน และได้รับการสนับสนุนงบประมาณ อุปกรณ์ เครื่องจักร จากหน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่องแนวทางการพัฒนาศักยภาพในการปรับตัวของชุมชน ได้แก่ 1) ขยายองค์ความรู้ในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและสร้างภูมิปัญญาให้กับประชาชนในชุมชนอย่างทั่วถึง 2) นำเทคโนโลยีที่ทันสมัยและเหมาะสมกับการใช้งานของคนในพื้นที่มาปรับใช้ในการพัฒนาศักยภาพของประชาชนและแก้ไขปัญหาในพื้นที่ 3) สร้างจิตสำนึกและความตระหนักของประชาชนต่อความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมคำสำคัญ: ศักยภาพชุมชน ภัยแล้ง การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ