การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำลุ่มน้ำป่าสักเพื่อการเกษตรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์และจังหวัดลพบุรี

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้นำเสนอเรื่องการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำลุ่มน้ำป่าสักเพื่อการเกษตรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์ และจังหวัดลพบุรีซึ่ง มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำลุ่มน้ำป่าสักเพื่อการเกษตรในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์ และจังหวัดลพบุรี และ 2) เพื่อศึกษากระบวนการจัดการแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์ และจังหวัดลพบุรี ประชากรที่ศึกษาจำนวน 899 คน เครื่องมือที่ใช้คือแบบสอบถาม (Questionnaire) สัมภาษณ์เชิงลึก (In-deep Interview) และการสนทนากลุ่มการวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ และเชิงคุณภาพ แล้วน้ำมาวิเคราะห์ให้เห็นกระบวนการบริหารจดการทรัพยากรน้ำการวิเคราะห์ทางสถิติโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา (Descriptive Statistic) หาค่าร้อยละ ส่วนค่าเฉลี่ยค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ใช้สถิติวิเคราะห์ (Statistical Analysis) ผลการวิจัยพบว่า สภาพปัญหาในการบริหารจดการทรัพยากรน้ำลุ่มน้ำป่าสักเพื่อการเกษตรด้านการให้ความสําคัญกับการประชุมกลุ่ม อยู่ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ย 4.06 การสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ มีค่าเฉลี่ย 3.66 การส่งน้ำล่าช้าไม้ทันฤดูกาลเพาะปลูกพืชในฤดูแล้ง มีค่าเฉลี่ย 3.56 การสนใจรับรู้ข้อมูลข่าวสารต่าง ๆ มีการประชาสัมพันธุ์มีค่าเฉลี่ย 3.64 และลำดับรองลงมาในระดับปานกลาง ด้านการช่วยแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น และปรับปรุงการบริหารจดการทรัพยากรน้ำมีค่าเฉลี่ย 3.37 การประเมินผลกระทบที่เกิดขึ้นแก่ชุมชน มีค่าเฉลี่ย 3.17 การสร้างความตระหนักให้ประชาชนต่อการจดการทรัพยากรน้ำเพื่อการเกษตร มีค่าเฉลี่ย 3.14 การสนับสนุนจากหน่วยงานภาคเอกชน มีค่าเฉลี่ย 2.71 การสนับสนุนจากหน่วยงานอิสระ และหน่วยงานภาคประชาชน มีค่าเฉลี่ย 2.51 ปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำเพียงพอต่อการเกษตร มีระบบชลประทาน มีค่าเฉลี่ย 3.11 การปรับปรุง หรือขยายคลองส่งน้ำ มีค่าเฉลี่ย 3.01 เจ้าหน้าที่ผู้มีส่วนเกี่ยวของได ้ เข้าไปช่วยเหลือ มี ค่าเฉลี่ย 2.77 ผู้นำชุมชนหรือเจ้าหน้าที่รัฐได้ประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ มีค่าเฉลี่ย 3.04 และการได้รับทราบข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับภัยธรรมชาติมีค่าเฉลี่ย 3.01 สภาพปัญหาทรัพยากรน้ำจากการสัมภาษณ์ และประชุมสนทนา พบว่าแหล่งน้ำแม่น้ำป่าสักตื้นเขิน ปริมาณน้ำไม่เพียงพอ ป่าไม้ต้นน้ำถูกทำลาย น้ำน้อยไม่พอใช้ในการเกษตร ประชาชนยากจน แนวทางแก้ไขน้ำ และขุดลอกคลองสร้างทำนบกั้นตลิ่งพัง การสร้างฝายขนาดเล็ก ปลูกต้นไม้ ไม้ล้มลุก หน่วยงานที่เกี่ยวของต้องสนับสนุนสร้างฝายเพิ่มตามจุดที่เหมาะสม สร้างรายให้ ชุมชนให้มีน้ำเพียงพอต่อการประกอบอาชีพการเกษตร การจัดการแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตจังหวัดเพชรบูรณ์ และจงหวัดลพบุรีได้กระบวนการ 5 แนวทาง 1. ผู้นำชุมชนมีบทบาทหน้าที่การถ่ายทอดข้อมูลข่าวสารการประชาสัมพันธ์ให้กับชุมชน 2. รัฐเป็นผู้ขับเคลื่อนให้ภาคประชาชน และภาคเอกชนเขามีส่วนร่วม 3. จัดกิจกรรมการบริหารแหล่งน้ำเพื่อการเกษตร 4. ประชาชนร่วมตรวจสอบประเมินผลการบริหารทรัพยากรน้ำ 5. การใช้ทรัพยากรน้ำในด้านการเกษตรด้วยความเป็นธรรม

คำสำคัญ