แนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วม : กรณีศึกษาพื้นที่ลุ่มน้ำยม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นแบบผสม มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากระ ระบวนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วมใน ระดับพื้นที่ขององค์กร สถาบันระดับท้องถิ่น และภาคประชาชน 2) วิเคราะห์การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วม 3) กำหนดปัจจัยความสำเร็จของการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในระดับลุ่มน้ำของพื้นที่สุ่มน้ำยมและกลไกสำคัญในการบริหารจัดการ ทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วม และ 4) ศึกษาแนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในระดับท้องถิ่นสู่ ระดับสูงขึ้นไป ศึกษาจากผู้เกี๋ยวช้องในพื้นที่ลุ่มน้ำยม โดยใช้การสอบถาม การสัมภาษณ์เชิงสืก การสัมมนากลุ่ม การสัมมนาเชิง ปฏิบัติการและการศึกษาเชิงทดสอบ เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบบันทึก และแบบทดสอบ ข้อมูลเชิง ปริมาณวิเคราะห์หาค่ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉสี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การจำแนกประเภท การ เปรียบเทียบ การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ การศึกษาความเป็นเหตุและผล และการวิเคราะห์ปีจจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า 1) กระบวนการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วม นสภาวะแวดล้อมที่ เอื้ออำนวย ได้แก่ (1) กฎหมายที่เกี่ยวข้องยังไม่เหมาะสม มีหลายหน่วยงานที่ทำหน้าที่กำกับดู ละบังคับใช้ ส่วนประชาชน มี ความรู้และความตื่นตัวเกี่ยวกับกฎหมายและสิทธิเกี่ยวกับน้ำมากขึ้น (2) ยุทธศาสตร์ของสุ่มน้ำ าจากการรวบรวมแผนงานจาก ภาคส่วนต่างๆของส่วนประสานและบริหารจัดการมน้ำยม และยุทธศาสตร์ยังมีช่องว่าง (3) การสนับสนุนของภาคส่วนต่างๆต่อ ภาคประชาชนมีอย่างต่อเนื่อง ดันบทบาพ/ภาระหน้าที่ขององค์กร/สถาบัน มืองค์กรหลายระดับตั้งแห่ องค์กรระหว่างประเทศ องค์กรระดับประเทศ งกรระดับลุ่มน้ำ องค์กรระบจังหวัด และองค์กระดับท้องถิ่น ที่เข้ามาเสริมสร้างและพัฒนาสมรรถะ ใน การถ่ายทอดและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ค้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ด้นเครื่องมือการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ที่พบ ได้แก่ (1) การประเมินทรัพยากรน้ำ (2) แผนการบริหารจัดการหรัพยากรน้ำ (3) การบริหารจัตการอุปสงค์และอุปทาน (4) เครื่องมือ สำหรับเปลี่ยนแปลงทางสังคม (5) การแก้ขปัญหาความชัดแย้ง (6) เครื่องมือกำกับดูแล ชอบเขตการจัดสรรน้ำและข้อกำหนดการ ใช้น้ำของชุมชน (7) เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ (8) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 2) การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วม พบว่า ชุมชนมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำตั้งแต่ระดับชุมชนจนถึงระดับองค์กรรัฐ 3) ปัจจัยความสำเร็จและกลไก สำคัญในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วม มีตังนี้ (1) ปัจจัยความสำเร็จในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบมื ส่วนร่วม มี 2 ปัจจัย คือ ปัจจัยภายใน ได้แก่ ปัจจัยต้านสมาชิกกลุ่ม/องค์กร านแกนนำ ด้านกิจกรรมของกลุ่ม และต้าน กฎระเบียบของกลุ่ม ปัจจัยภายนอก ได้แก่ กรส่งสริมและสนับสนุนให้เกิดสภาวะแวล้อมที่เอื้อต่อการจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วม การปรับปรุง/ปฏิรูปองค์กรและระเบียบขององค์กรต่างๆ การเสริมสร้างและพัฒนาสมร รถนะองค์กรและความรู้ความสา ามารถของ กลุ่ม การบริหารระบบการจัดการสารสนเทศ และการแลกเปลี่ยนแบ่งปันข้อมูลข่าวสารความรู้ และการแก้ไขปัญหาความชัดแย้ง (2) กลไกสำคัญในการเชื่อมโยงการบริหารจัดกรทรัพยากรน้ำแบบมีส่วนร่วมจากระดับล่างสู่ระดับสูงขึ้นของลุ่มน้ำยม พบว่า ในการเชื่อมโยงการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำจำเป็นต้องมีการสร้างกลไกในการเชื่อมโยงในทุกระดับตั้งแต่ ระดับหมู่บ้าน เครือข่าย สุ่มน้ำสาขา และระดับประเทศ โดยกลุ่มหรือชุมชนต้องมีแผนงาน มีการสื่อสารแผนเพื่อบรรจุแผนลงในแผนของ หน่วยงาน และมึกลไกการเชื่อมโยงที่หลากหลาย 4) แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำใน ระดับท้องถิ่นสู่ระดับสูงขึ้นไป พบว่มี 2 แนวทางคือ (1) แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมในระดับกลุ่มและระหว่างกลุ่ม ชาวบ้าน โดยสร้างความตระหนัก ร่วมกันจัดทำแผน มีคณะทำงานร่วม จัดกิจกรรมร่วม แลกเปลี่ยนผู้รู้และทรัพยากร การให้ กำลังใจซึ่งกันละกัน และการเชื่อมโยงกิจกรรมกับกลุ่มกิจกรรมอื่นๆในชุมชน (2) แนวทางการพัฒนาการมีส่วนร่วมในระดับ องค์กรลุ่มน้ำ โดยมีการกำหนดเป้าหมาย ทิศทาง แผนงาน จัดตั้งกลไกคณะทำงานร่วม มีความชัดเจนในบทบาทภารกิจ จัด กิจกรรมสม่ำเสมอ ออกแบบการเชื่อมโยง ชัอมูล สื่อสารประชาสัมพันธ์ สนับสนุนหน่วยเชื่อมโยงให้สามารถทำงานได้ จัดระบบ ติดตามประเมินผลโครงการต่งๆแบบมีส่วนร่วม และมีส่วนร่วมในการตัดสินใจในโครงการจัดการน้ำของรัฐ