รูปแบบการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและฟื้นฟูคุณภาพน้ำอย่างมีส่วนร่วม ของชุมชนพื้นที่คลองสารภี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างรูปแบบการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำและฟื้นฟูคุณภาพน้ำอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนพื้นที่คลองสารภี เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมศึกษาเฉพาะพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี โดยเน้นการบริหารจัดการพื้นที่ลุ่มน้ำในพื้นที่จังหวัดปราจีนบุรี อำเภอบ้านสร้าง ได้แก่ ตำบลบางพลวง อำเภอเมืองปราจีนบุรี ได้แก่ ตำบลโคกไม้ลาย ตำบลไม้เค็ด และตำบลวัดโบสถ์ พื้นที่จังหวัดนครนายก อำเภอปากพลี ได้แก่ ตำบลปากพลี ตำบลนาหินลาด ตำบลโคกกรวด ตำบลท่าเรือและตำบลเนินหอม กลุ่มเป้าหมายในการวิจัยเป็นคณะกรรมการลุ่มน้ำคลองสารภี กลุ่มผู้ใช้น้ำในพื้นที่คลองสารภี ผู้นำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน นักวิชาการศึกษาในพื้นที่จาก 11 ตำบล ผู้วิจัยใช้กระบวนการทำงาน 4 ขั้นตอนหลัก คือ planning action observation และ reflection เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นการสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง แบบบันทึกการประชุมของผู้ร่วมวิจัย แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม ตรวจสอบคุณภาพ และความถูกต้องของข้อมูล โดยใช้เทคนิคการตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1. สถานภาพทั่วไปของลุ่มน้ำคลองสารภีในปัจจุบันมีสภาพตื้นเขิน ลักษณะน้ำในคลองสารภีมีสีแดง ขุ่น เน่าเสีย ส่งกลิ่นเหม็น โดยตลอดช่วงลำน้ำ มีซากวัชพืชเน่าทับถมกันเป็นช่วงๆ มีกิ่งไม้หักโค่นขวางทางน้ำ ทำให้แหล่งน้ำมีความเสื่อมโทรม น้ำในคลองแห้ง ทำให้มีการพังทลายของหน้าดินตลอดช่วงลำคลอง เนื่องจากไม่มีต้นไม้ใหญ่ยึดเกาะหน้าดิน เมื่อถึงฤดูฝนจะเกิดน้ำท่วมรุนแรง เมื่อถึงฤดูแล้งน้ำในคลองก็จะแห้งอย่างรวดเร็ว 2. จากกระบวนการวิจัย พบว่า องค์การบริหารส่วนตำบล แกนนำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน กลุ่มผู้รู้ชุมชน ร่วมมือกับชาวบ้านในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในพื้นที่ และมีการตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำขึ้นในแต่ละพื้นที่ในการบริหารจัดการน้ำคลองสารภี 3. ด้านความต้องการของชุมชน พบว่า ชุมชนในพื้นที่ต้องการพัฒนาลุ่มน้ำคลองสารภีให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ และตั้งศูนย์จำหน่ายสินค้าที่เป็นผลิตภัณฑ์ชุมชนเพื่อเป็นการเพิ่มรายได้ของคนในชุมชนอีกทางหนึ่ง

คำสำคัญ