การบรรเทาภัยแล้งสำหรับพื้นที่เกษตรกรรมนอกเขตชลประทาน ด้วยหลักการของบัญชีน้ำ สมดุลน้ำ และโครงข่ายน้ำ
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
จังหวัดนครราชสีมาประสบภัยแล้งในทุกปี ถึงแม้ว่าจะมีอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ ได้แก่ อ่างเก็บน้ำลำตะคอง อ่างเก็บน้ำลำพระเพลิง อ่างเก็บน้ำมูลบน และอ่างเก็บน้ำลำแซะ วัตถุประสงค์ของการศึกษาโครงการวิจัย เพื่อจัดทำบัญชีน้ำ ในลุ่มน้ำลำตะคอง ลุ่มน้ำลำพระเพลิง ลุ่มน้ำลำเชียงไกร และลุ่มน้ำมูลตอนบน และเพื่อจำลองเหตุการณ์การบริหารจัดการน้ำในสภาวะปัจจุบัน ด้วยแบบจำลอง WEAP มีขั้นตอนการศึกษาประกอบด้วย 3 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ (1) การวิเคราะห์บัญชีน้ำ (2) การจำลองเหตุการณ์การบริหารจัดการน้ำในสภาวะปัจจุบัน ด้วยแบบจำลอง WEAP โดยในสองขั้นตอนนี้ได้แบ่งปริมาณน้ำที่ต้องการเพื่อการเกษตรกรรมออกเป็น 5 กรณี และ (3) การสัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่และผู้นำชุมชน ตลอดจนการลงพื้นที่สำรวจแหล่งน้ำขนาดเล็ก ในการศึกษานี้จะวิเคราะห์เป็นรายตำบลและรายเดือน จากนั้นสรุปผลการศึกษาเป็นรายลุ่มน้ำและรายปีผลการศึกษาสามารถสรุปได้ว่า (1) ในภาพรวมของการวิเคราะห์บัญชีน้ำเป็นรายลุ่มน้ำและเป็นรายปี พบว่า ลุ่มน้ำลำพระเพลิงและลุ่มน้ำลำตะคองมีปริมาณฝนใช้การที่สูงกว่าปริมาณความต้องการใช้น้ำ จึงทำให้มีน้ำที่ไหลออกจากพื้นที่ลุ่มน้ำทั้งสองแห่ง สำหรับลุ่มน้ำลำเชียงไกร ปริมาณฝนใช้การมีปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำในกรณีที่ 1 ถึงกรณีที่ 4 สำหรับกรณีที่ 5 (ในฤดูฝนทำนาปี ฤดูแล้งทำนาปรังเต็มพื้นที่ และปลูกพืชชนิดอื่นๆ ทั้งปี) ปริมาณฝนใช้การน้อยกว่าความต้องการใช้น้ำ ทำให้เกิดการขาดแคลนน้ำ และสำหรับลุ่มน้ำมูลตอนบน ปริมาณฝนใช้การมีปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำในกรณีที่ 1 ถึงกรณีที่ 2 เท่านั้น สำหรับกรณีที่ 3 ถึงกรณีที่ 5 ปริมาณฝนใช้การน้อยกว่าความต้องการใช้น้ำ ทำให้เกิดการขาดแคลนน้ำ ดังนั้น ในลุ่มน้ำลำเชียงไกรและลุ่มน้ำมูลบน การทำนาปรังมีนัยสำคัญต่อการขาดแคลนน้ำ (2) ผลการศึกษาที่ได้จากการวิเคราะห์บัญชีน้ำและจากแบบจำลอง WEAP มีความสอดคล้องกันในทุกมิติ ดังนั้น ในการวิเคราะห์บัญชีน้ำสามารถนำแบบจำลอง WEAP มาใช้ในการคำนวณได้ แต่อย่างไรก็ตาม แบบจำลอง WEAP มีข้อดีมากกว่าการจัดทำบัญชีน้ำแบบข้อมูลหยุดนิ่ง โดยแบบจำลอง WEAP สามารถเปลี่ยนแปลงข้อมูลนำเข้าเพื่อสร้างสถานการณ์ต่างๆ เช่น เมื่อมีฝนใช้การน้อยลง แต่มีปริมาณความต้องการใช้น้ำที่เพิ่มมากขึ้น ตำบลใดได้รับผลกระทบ ได้รับผลกระทบอย่างไร และในช่วงเดือนใด เป็นต้น นอกจากนี้ แบบจำลอง WEAP มีความเหมาะสมต่อการคำนวณในพื้นที่ที่มีความซับซ้อนและในพื้นที่ขนาดใหญ่ เช่น พื้นที่ศึกษา (3) ผลการสัมภาษณ์เกษตรกรและผู้นำชุมชน พบว่า เกษตรกรนอกเขตชลประทานใช้น้ำฝนเพื่อการเกษตรกรรมเป็นหลัก รวมถึงการใช้น้ำจากแม่น้ำ ลำน้ำ และบ่อน้ำในพื้นที่ สำหรับการนำน้ำบาดาลมาใช้เพื่อเพาะปลูกพืชมีเพียงเล็กน้อย แต่ถูกนำมาใช้เพื่อปศุสัตว์ในหลายพื้นที่ ทั้งนี้ ปริมาณน้ำผิวดินและปริมาณน้ำฝนเพียงพอต่อความต้องการการใช้น้ำของเกษตรกร และน้ำมีคุณภาพที่เหมาะสมต่อการเพาะปลูก แต่ในบางพื้นที่ของลุ่มน้ำลำเชียงไกรมีน้ำเค็มไหลเข้าพื้นที่เกษตรกรรม และ (4) ในแต่ละลุ่มน้ำจะมีปัญหาที่คล้ายคลึงกัน คือ ปริมาณน้ำที่มีไม่เพียงพอต่อความต้องการใช้น้ำในช่วงฤดูแล้ง และจะเกิดน้ำท่วมในช่วงฤดูฝน การส่งน้ำหรือลำคลองธรรมชาติยังส่งน้ำได้ไม่มีประสิทธิภาพ ดังนั้น ชุมชน/เกษตรกร จึงมีความต้องการแหล่งน้ำเพิ่มเติม การขุดลอกคลอง และปรับปรุงอาคารชลศาสตร์ให้ใช้งานได้