ผลของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อวอเตอร์ฟุตพรินต์การขาดแคลนน้ำของพืชเศรษฐกิจในลุ่มน้ำชี
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินค่าความต้องการใช้น้้าที่หมดไป (consumptive water use, CWU) รายเดือนของพืช 5 ชนิดได้แก่ ข้าวนาปี ข้าวนาปรัง ข้าวโพด มันส้าปะหลัง และอ้อย ค่าดัชนีความเครียดของน้้า (water stress index, WSI) รายเดือนของลุ่มย่อยในลุ่มน้้าชีตอนบน และค่าศักยภาพการกีดกันน้้า (water deprivation, WD) ของพืช 5 ชนิดรายเดือนภายใต้สภาวะปัจจุบันและสภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศตามแบบจ้าลอง HadGEM2-AO-RA ภายใต้ภาพฉายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกแบบ Representative Concentration Pathways (RCP) 4.5 และ 8.5 ตลอดจนเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายการบริหารจัดการน้้าในลุ่มน้้าชีตอนบนใน 14 ลุ่มน้้าย่อย ได้แก่ ล้าน้้าชีตอนบน ล้าสะพุง ล้ากระจวน ล้าคันฉู ล้าน้้าชีส่วนที่ 2 ห้วยสามหมอ ล้าน้้าชีส่วนที่ 3 ล้าน้้าพองตอนบน น้้าพวย ล้าพะเนียง น้้าพรม ล้าน้้าเชิญ ล้าน้้าพองตอนล่าง และห้วยสายบาตร ครอบคลุมพื้นที่ใน 10 จังหวัด ได้แก่ ชัยภูมิ เพชรบูรณ์ ลพบุรี นครราชสีมา ขอนแก่น เลย หนองบัวล้าภู อุดรธานี มหาสารคาม และกาฬสินธุ์ ที่สภาวะปัจจุบันเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์ค่า CWU รวมของพืชมีค่าสูง เดือนกันยายนและตุลาคมค่า CWU รวมของพืชมีค่าน้อย โดยค่า CWU เฉลี่ยรายปีของข้าวนาปี ข้าวนาปรัง ข้าวโพด มันส้าปะหลัง และ อ้อย มีค่าเป็น 720 1,098 490 2,250 และ 1,237 ลบ.ม.ต่อไร่ ตามล้าดับ ภายใต้สภาวะ RCP 4.5 เดือนมกราคมและเมษายนค่า CWU รวมของพืชมีค่าสูง เดือนตุลาคมค่า CWU รวมของพืชมีค่าน้อย ภายใต้สภาวะ RCP 8.5 เดือนมกราคมค่า CWU รวมของพืชมีค่าสูง เดือนกันยายนและตุลาคมค่า CWU รวมของพืชมีค่าน้อย ภายใต้สภาวะ RCP 4.5 และ 8.5 ค่า CWU เฉลี่ยรายปีของพืชเกือบทุกชนิดสูงกว่าค่าดังกล่าวที่สภาวะปัจจุบัน เมื่อคิดน้้าต้นทุนจากน้้าฝนที่สภาวะปัจจุบันเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ ค่า WSI ของลุ่มน้้าย่อยทั้งหมดอยู่ในระดับรุนแรงมาก (WSI > 0.9) ถึงรุนแรง (0.9 > WSI > 0.5) เดือนกรกฎาคม 11 ลุ่มน้้าย่อยมีค่า WSI อยู่ในระดับรุนแรงมากถึงรุนแรง ส่วนเดือนอื่นๆ ค่า WSI อยู่ในระดับปานกลาง (0.5 > WSI > 0.1) และต่้า (WSI < 0.1) ภายใต้สภาวะ RCP 4.5 ในอนาคตอีก 20 ปีข้างหน้า (พ.ศ. 2578) ความเครียดของน้้ารุนแรงขึ้นจากสภาวะปัจจุบัน เดือนพฤศจิกายนถึงมกราคม เมษายน กรกฎาคม และ สิงหาคม ค่า WSI เกือบทุกลุ่มน้้าอยู่ในระดับรุนแรงมากเดือนกุมภาพันธ์และกันยายนหลายลุ่มน้้าย่อยมีค่า WSI อยู่ในระดับรุนแรงมากถึงรุนแรง เดือนอื่นๆ ค่า WSI มีระดับปานกลางและต่้า สภาวะ RCP 8.5 ความเครียดของน้้ารุนแรงขึ้นจากสภาวะปัจจุบันและสภาวะ RCP 4.5 เดือนพฤศจิกายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ค่า WSI ของทุกลุ่มน้้าย่อยอยู่ในระดับรุนแรงมาก เดือนมิถุนายนและกรกฎาคม ค่า WSI เกือบทุกลุ่มน้้าย่อยอยู่ในระดับรุนแรงมาก เดือนสิงหาคม กันยายน และตุลาคม ค่า WSI อยู่ในระดับรุนแรงมาก รุนแรงและปานกลาง ส่วนเดือนอื่นๆ ค่า WSI มีระดับปานกลางและต่้า กรณีที่คิดน้้าต้นทุนจากผลรวมของน้้าฝน น้้าเก็บกักในอ่างหรือเขื่อนตามระบบชลประทานและน้้าบาดาล ความเครียดของน้้ารายเดือนในลุ่มน้้ามีค่าลดลง สภาวะปัจจุบันและกรณีค่า WSI คิดน้้าต้นทุนจากปริมาณน้้าฝน ค่า WD เฉลี่ยของข้าวนาปี ข้าวนาปรัง ข้าวโพด มันส้าปะหลัง และอ้อยมีค่าเป็น 902 1,462 454 355 และ 91 m3H2O eq./ตันผลผลิตตามล้าดับ สภาวะ RCP 4.5 และ 8.5 ค่า WD เฉลี่ยของพืชมีค่าสูงกว่าค่าดังกล่าวที่สภาวะปัจจุบัน ยกเว้นข้าวนาปรัง ที่สภาวะปัจจุบันลุ่มน้้าที่มีค่า WD ของพืช 5 ชนิดสูงกว่าค่าเฉลี่ยจากทุกลุ่มน้้าได้แก่ ล้าคันฉู ล้าน้้าชีส่วนที่ 3 ล้าพะเนียง ล้าน้้าพองตอนล่าง และห้วยสายบาตร ดังนั้นควรปรับเปลี่ยนแผนการเพาะปลูกและการบริหารจัดการน้้า ภายใต้สภาวะ RCP 4.5 และ 8.5 ค่า WD ของพืชในลุ่มน้้าย่อยสูงกว่าค่าดังกล่าวที่สภาวะปัจจุบัน จึงต้องมีการก้าหนดนโยบายรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยน้าค่าศักยภาพการกีดกันน้้าของพืชภายใต้สภาวะปัจจุบันและสภาวะการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศมาใช้เป็นตัวชี้วัดประกอบการด้าเนินการตามนโยบายระดับประเทศ เช่น แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 พ.ศ. 2560-2564 และแผนยุทธศาสตร์การบริหารจัดการทรัพยากรน้้า พ.ศ. 2558-2569 นโยบายระดับลุ่มน้้าและนโยบายระดับท้องถิ่นต่อไป