การพัฒนาเครือข่ายเกษตรกรผู้ผลิตพืชอาหารเลี้ยงช้างเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืนในพื้นที่อำเภอแม่แตงและแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
งานวิจัยการพัฒนาเครือข่ายเกษตรกรผู้ผลิตพืชอาหารเลี้ยงช้างเพื่อสร้างเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืนครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อสร้างงานและสร้างรายได้ให้กับผู้ได้รับผลกระทบจากการระบาดของโรคโควิด-19 ในพื้นที่ให้เป็นเกษตรกรผู้ปลูกพืชอาหารช้างรายใหม่ (2) เพื่อส่งเสริมกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกหญ้าอาหารเลี้ยงช้างรายเดิมยกระดับการผลิตพืชอาหารช้างให้มีคุณภาพมากขึ้น (3) เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กระบวนการปลูกหญ้าอาหารช้างคุณภาพและสร้างเครือข่ายเกษตรกรผู้ผลิตหญ้ารายเดิมและเกษตรกรรายใหม่ และ (4) เพื่อส่งเสริมการผลิตพืชอาหารช้างในพื้นที่รอบปางช้างและเชื่อมประสานช่องทางตลาดระหว่างเกษตรกร ผู้รับจ้างตัดและส่งอาหาร และปางช้าง ในพื้นที่อำเภอแม่แตงและแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่เป็นพื้นที่มีอุตสาหรรมการท่องเที่ยวปางช้าง และมีการเลี้ยงช้างเพื่อการท่องเที่ยวเป็นจำนวนมาก ดังนั้นงานวิจัยจึงได้เสริมสร้างศักยภาพการผลิตอาหารหลักของช้างคือหญ้าเนเปียร์พันธุ์ปากช่อง1 ในพื้นที่อำเภอแม่แตง และบานาซึ่งนิยมปลูกในอำเภอแม่วาง โดยการทำงานร่วมกับเกษตรกร โดยให้วิธีการวิจัยและพัฒนาควบคู่กับการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมที่ให้ความสำคัญกับการแสวงหาความรู้ ดังนั้นจึงได้นำสู่การออกแบบกิจกรรมพบปะเกษตรกรเป็นรายบุคคลและรายกลุ่มเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ สะท้อนคิดและวางแผนการดำเนินงานพัฒนาวิธีการอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ยังได้มีการจัดกระบวนการพัฒนาศักยภาพนักวิจัยและชุมชน โดยเฉพาะการเสริมศักยภาพในด้านความรู้ ทักษะในแผนธุรกิจเพื่อชุมชน รวมถึงการจัดอบรมเชิงปฏิบัติการเรื่อง ตัวชี้วัดการลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ ผลการศึกษาพบว่าสามารถสร้างงานและสร้างรายได้ให้กับผู้ได้รับผลกระทบจากการระบาดของโรคโควิด-19 ในพื้นที่แม่แตงเป็นเกษตรกรผู้ปลูกหญ้ารายใหม่จำนวน 2 ราย และยกระดับการผลิตหญ้าเนเปียร์ให้กับเกษตรกรรายเดิมในพื้นที่ได้ 8 ราย ส่วนในพื้นที่อำเภอแม่วางสามารถสร้างเกษตรรายใหม่ในตำบลแม่วินจำนวน 2 ราย และส่งเสริมเกษตรกรรายเดิมให้สามารถยกระดับการผลิตพืชอาหารช้างให้มีคุณภาพมากขึ้นจำนวน 5 ราย จากผลการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กระบวนการปลูกหญ้าอาหารช้างคุณภาพ พบว่าเกษตรกรรายใหม่เป็นผู้ที่เกี่ยวข้องกับช้างอยู่ก่อนแล้วจึงทำให้มีความเชื่อมั่นว่าหากสถานการณ์โควิดคลี่คลายลงจะสามารถเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวได้ในอนาคต ส่วนผู้ผลิตหญ้ารายเดิมมีความสนใจเข้าร่วมโครงการเนื่องจากสภาพวิกฤติเศรษฐกิจที่รายได้ของครัวเรือนลดลง เนื่องจากไม่มีรายได้จากการท่องเที่ยวปางช้างจึงหันมาสนใจเข้าร่วมโครงการเพื่อปรับปรุงแปลงหญ้าให้มีศักยภาพในการเลี้ยงช้างได้ตลอดปี ดังนั้นทางโครงการจึงได้มีการส่งเสริมสนับสนุนปัจจัยการผลิต และยกระดับกระบวนการผลิต ได้แก่ การปลูก พันธุ์หญ้า การใส่ปุ๋ย การให้น้ำ และการเก็บเกี่ยว นอกจากนี้สามารถสร้างเครือข่ายเกษตรกรผู้ผลิตหญ้ารายเดิมและเกษตรกรรายใหม่ให้มีการแลกเปลี่ยนวิธีการปฏิบัติในแปลงหญ้า รวมถึงการแลกเปลี่ยนช่องทางการจำหน่ายผลผลิตหญ้าเพื่อเพิ่มรายได้ อย่างไรก็ตามการขบวนการส่งเสริมการผลิตพืชอาหารช้างในพื้นที่รอบปางช้างอำเภอแม่แตงสามารถทำได้ดีในบางตำบลที่มีพื้นที่ชลประทาน เช่น ตำบลสันมหาพน การผลิตหญ้าของทั้ง 2 อำเภอสามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพในช่วงฤดูฝน (เดือนเมษายน ถึง ตุลาคม) หลังจากนั้นการเจริญเติบโตของหญ้าในพื้นที่ลดลงเนื่องจากเดือนพฤศจิกายน ถึง มกราคมมีช่วงเวลากลางวันที่สั้นลงและมีอุณหภูมิที่ต่ำลงซึ่งไม่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของหญ้าเนเปียร์ทั้งพันธุ์ปากช่อง1 และพันธุ์บานา ทำให้การเชื่อมประสานช่องทางตลาดระหว่างเกษตรกร ผู้รวบรวมและปางช้างจึงควรเพิ่มข้อมูลแหล่งของพืชอาหารชนิดอื่นๆ เพื่อบรรเทาการขาดแคลนพืชอาหารช้างในช่วงฤดูแล้ง