การเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนให้กับธุรกิจการท่องเที่ยวประเภทปางช้างในจังหวัดเชียงใหม่
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ช้างเป็นสัตว์ที่มีความสำคัญอย่างมาก ทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และการท่องเที่ยวของประเทศไทยในปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งถือว่ามีอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวเป็นรายได้หลักอย่างหนึ่งของจังหวัดและรวมถึงในระดับประเทศด้วย โดยช้างได้เข้ามาเกี่ยวข้องกับกิจกรรมการท่องเที่ยวของภาคเหนืและเป็นปัจจัยหนึ่งในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของจังหวัดเชียงใหม่ และ ประเทศไทย คณะผู้วิจัยจึงเห็นว่าควรมีการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับปางช้างในจังหวัดเชียงใหม่ ในแง่ของรูปแบบการบริการด้านการท่องเที่ยว เศรษฐกิจ การจัดการ สภาพปัญหา ตลอดจนข้อมูลต่างๆ ที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน เพื่อหาแนวทางพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวปางช้างที่มีมาตรฐาน สามารถเป็นต้นแบบเพื่อแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นตลอดจนส่งผลดีต่อสุขภาพและสวัสดิภาพของช้างได้ โดยงานวิจัยดังกล่าวมีสัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาบทบาทของช้างด้านเศรษฐกิจและสังคมเมื่อมาเกี่ยวข้องกับกิจกรรมการท่องเที่ยว ศึกษาปัญหาจากการนำช้างมาเกี่ยวข้องกับกิจกรรมการท่องเที่ยวของเชียงใหม่ และแนวทางในการแก้ไขปัญหา เพื่อวิเคราะห์และศึกษาโครงสร้างตลาดของการท่องเที่ยวของปางช้าง เพื่อพัฒนาธุรกิจการท่องเที่ยวปางช้างต้นแบบที่เล็งเห็นความสำคัญของสุขภาพและสวัสดิภาพของสัตว์ การอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และให้เกิดเป็นมาตรฐานมากยิ่งขึ้นและยั่งยืน เป็นที่ยอมรับในระดับสากล โดยคณะผู้วิจัยได้ทำการศึกษาและวิเคราะห์สถานการณ์ ศักยภาพ และรูปแบบรวมถึงปัญหาที่เกี่ยวข้องในธุรกิจปางช้าง ตลอดจนความเกี่ยวเนื่องสัมพันธ์กันในแต่ภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในเชิงหลักของการท่องเที่ยวจากกลุ่มประชากรที่เป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากการท่องเที่ยวปางช้างในจังหวัดเชียงใหม่ ศึกษาและวิเคราะห์มูลค่าทางเศรษฐกิจของธุรกิจปางช้างในเขตจังหวัดเชียงใหม่อันเกิดจากกิจกรรมและบริบทต่างๆของธุรกิจปางช้าง และช้างที่อยู่ในธุรกิจนี้ ทั้งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรมอันเกี่ยวเนื่องหรือมีผลต่อเศรษฐกิจของจังหวัดเชียงใหม่ในระดับจุลภาคและมหภาคทั้งมูลค่าที่เกิดโดยตรงและที่แฝงอยู่ และ ศึกษาข้อมูลพื้นฐานของปัจจัยและการจัดการในส่วนที่เกี่ยวข้องกับช้างที่ยังผลต่อสวัสดิภาพของช้าง โดยทำการประเมินและการจัดการสุขภาพของช้างทั้งในระดับรายตัวและรายฝูง หาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางด้านการจัดการที่ส่งผลต่อระดับฮอร์โมนความเครียด ผลการศึกษาพบว่า ปางช้างแบ่งออกเป็น 2 รูปบแบบตามกิจกรรม คือ ปางช้างรูปแบบดั้งเดิม (มีการขี่ช้าง) และปางช้างรูปแบบใหม่ (ไม่มีการขี่ช้าง และเน้นกิจกรรมท่องเที่ยวเชิงนิเวศ) ยังคงเป็นที่นิยมในบรรดานักท่องเที่ยวโดยต่างชาติ โดยเฉลี่ยแล้วช้างสามารถสร้างรายได้ประมาณ 2-2.4 ล้านบาทต่อปี (ยังไม่หักค่าใช้จ่าย) ปัจจัยที่สำคัญในด้านการจัดการปางช้างเพื่อความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของช้าง คือ อาหารและน้ำ ที่อยู่อาศัย การใช้งาน และควาญช้าง ปัจจัยประเภทลักษณะการทำงานของช้างที่มีผลต่อระดับฮอร์โมนคอร์ติโคเสตียรอยด์ โดยช้างที่เลี้ยงแบบปล่อยอิสระมีระดับฮอร์โมนคอร์ติโคเสตียรอยด์สูงกว่าช้างที่ให้นักท่องเที่ยวขี่แบบหลังเปล่า ช้างที่ไม่ให้นักท่องเที่ยวขี่ และช้างที่ให้นักท่องเที่ยวขี่แบบใส่แหย่ง ซึ่งอาจอธิบายได้ว่า ช้างที่เลี้ยงแบบปล่อยอิสระให้นักท่องเที่ยวได้เดินชมนั้น มีความเครียดจากการหวาดระแวงช้างเชือกอื่น ๆ ที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง ไม่สามารถเดินไปมาได้ กลัวว่าจะโดนทำร้าย ซึ่งเป็นพฤติกรรมการจัดลำดับทางสังคม ช้างถือเป็นหินหลัก (keystone) ของระบบการท่องเที่ยว ซึ่งรูปแบบของปางช้างจะเปลี่ยนแปลงไปจากดั้งเดิมไปสู่แบบใหม่ นักท่องเที่ยวเปลี่ยนแปลงรูปแบบการใช้บริการ การหามูลค่าเพิ่มต้องอาศัยการทำงานร่วมกัน ทั้งนี้อาจอยู่ในรูปของการเป็นสมาชิกหรือการเข้าเป็นสมาชิกขององค์กรกลางของรัฐที่ดูแลปางช้างอย่างเบ็ดเสร็จ เพื่อให้มีมาตรฐานปางช้างที่สามารถทำให้เกิดความยั่งยืนของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวประเภทปางช้างอย่างสมบูรณ์ ประกอบไปกับการสร้างโรงพยาบาลช้างในพื้นที่ที่ใกล้กับสถานประกอบการ การมีโรงเรียนหลักสูตรที่เน้นการสร้างควาญช้างรุ่นใหม่ และที่สำคัญที่สุด คือ การที่มีหน่วยงานหลักของรัฐบาลในการกำหนด การควบคุม การดูแลมาตรฐานของปางช้างในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว โดยปางช้างมีปรับปรุงการจัดการในด้านต่าง ๆ จะสามารถส่งผลให้ช้างมีสุขภาพและสวัสดิภาพที่ดีขึ้นได้ การแก้ไขปัญหาทางด้านภาพลักษณ์ของการทารุณช้างเป็นสิ่งที่สำคัญโดยอาจต้องให้ความรู้ในด้านความสำคัญในการใช้อุปกรณ์ควบคุมบังคับ มีการทำการประชาสัมพันธ์ผ่านสื่อต่างๆ อย่างจริงจังและเป็นระบบ เพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้ขอและใช้โซ่ และ ควรมีการให้ความรู้ด้านการสื่อความหมายเพื่อยกระดับการให้บริการนักท่องเที่ยวในปาง ให้เป็นการให้บริการที่มีมูลค่าสูง มุ่งเน้นนักท่องเที่ยวคุณภาพมากกว่าปริมาณ เน้นกิจกรรมอนุรักษ์ธรรมชาติ และระบบนิเวศ เพื่อให้นักท่องเที่ยวนักท่องเที่ยวมีส่วนร่วมและเกิดความตระหนักในความสำคัญของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม