การจัดการการท่องเที่ยวทรัพยากรลิงภายใต้อัตลักษณ์วิถีท้องถิ่นเมืองลพบุรี

บทคัดย่อ

การท่องเที่ยวอันเกิดจากทรัพยากรลิงของจังหวัดลพบุรี ถือว่าเป็นธุรกิจสำคัญที่ทำให้เกิดการสร้างห่วงโซ่อุปทานทางการท่องเที่ยว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง แหล่งท่องเที่ยวทรัพยากรลิงและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวเนื่องกับลิง ซึ่งเป็นอัตลักษณ์วิถีถิ่นที่ดึงดูดให้นักท่องเที่ยวเดินทางเข้ามายังลพบุรี อย่างไรก็ตาม แหล่งท่องเที่ยวที่มีลิงอาศัยอยู่ร่วมกับชุมชน ล้วนมีปัญหาความขัดแย้งระหว่างคนกับลิง ได้แก่ พื้นที่ทับซ้อนกันระหว่างคนกับลิง การจัดการสภาพแวดล้อมกายภาพที่ไม่เข้าใจพฤติกรรมลิง ขาดการกำหนดพื้นที่ในการให้อาหารลิง สภาพแวดล้อมกลายเป็นแหล่งเสื่อมโทรม ตลอดจนทัศนคติเชิงลบของคนที่มีต่อลิง เนื่องจากขาดความรู้ความเข้าใจลิง ซึ่งส่งผลให้แนวทางการแก้ปัญหาที่กำหนดแบบแยกส่วน แผนงานวิจัยนี้มีผลการศึกษาประกอบด้วย 3 ส่วน ดังนี้ผลการศึกษา ส่วนที่ (1) แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์แหล่งท่องเที่ยวทรัพยากรลิง พบว่า แหล่งท่องเที่ยวทรัพยากรลิงมีจำนวน 12 แห่ง และผลการประเมินศักยภาพของแหล่งท่องเที่ยว พบว่า ส่วนใหญ่มีศักยภาพระดับดี ด้านผลกระทบของการท่องเที่ยวจากปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนกับลิง พบว่า ส่วนใหญ่ภาคีให้ความสำคัญกับผลกระทบทางลบมากกว่าทางบวก แสดงให้เห็นความจำเป็นเร่งด่วนในการบูรณาการแก้ไขปัญหาจากทุกภาคส่วน ขณะเดียวกัน ได้ทำการสอบถามความคิดเห็นของนักท่องเที่ยวชาวไทย พบว่า เมื่อพูดถึงจังหวัดลพบุรีจะนึกถึงลิง และสิ่งที่นักท่องเที่ยวต้องการ คือ ควรกำหนดจุดให้อาหารลิงให้ชัดเจน และควรมีเจ้าหน้าที่ให้ข้อมูลและดูแลความปลอดภัย นอกจากนี้การกำหนดรูปแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในเส้นทางท่องเที่ยว ได้ 4 เส้นทาง ตลอดจนกำหนดแนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ทรัพยากรลิงด้วยการสร้างเครือข่ายเชื่อมโยงด้านการท่องเที่ยว พร้อมทั้งพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่สะท้อนอัตลักษณ์และเหมาะสมกับบริบทพื้นที่ และการพัฒนาการสื่อความหมายให้แก่ชุมชนและนักท่องเที่ยวมุ่งเน้นการสร้างความรู้ ความเข้าใจ และตระหนักถึงการอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับลิงส่วนที่ (2) การพัฒนาสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างเพื่อแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนจากลิงและการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวทรัพยากรลิงภายใต้อัตลักษณ์วิถีถิ่นเมืองลพบุรี พบว่า ลิงมีความสัมพันธ์กับความเชื่อและตำนานเมือง ลิงเป็นภาพลักษณ์ของจังหวัด ลิงเป็นเพื่อนกับมนุษย์ ลิงเป็นทรัพยากรการท่องเที่ยว และลิงเป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง สถานการณ์ปัญหาและการพัฒนาประโยชน์จากลิงในรูปแบบของนิเวศวิทยาสังคม เป็นความสัมพันธ์ระหว่างระบบนิเวศของสัตว์ป่าในเขตเมืองกับสังคมมนุษย์ ทั้งนี้ การพัฒนาสิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างเพื่อแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนจากลิงและการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว จำเป็นต้องมีการเสนอแผนยุทธศาสตร์ คน (เข้าใจ)/เมือง (สะอาด สุขอนามัยและปลอดภัย)/ลิง (เป็นสุข) ได้แก่ 1) คน: สร้างการมีส่วนร่วม จิตสำนึก การตระหนักรู้และความรู้ความเข้าใจอย่างรับผิดชอบต่อวิถีชีวิตลิง 2) เมืองหรือพื้นที่: ดำเนินการปรับปรุงและดูแลสภาพแวดล้อมกายภาพเชิงพื้นที่ให้มีความสะอาด สุขลักษณะและความปลอดภัย ให้สามารถรองรับการท่องเที่ยวเพื่อคนทั้งมวลและอารยสถาปัตย์ 3) ลิง: สร้างการมีส่วนร่วมของภาคภาคีดำเนินการปกป้องและรักษาวิถีชีวิตลิงและสวัสดิภาพลิงภายใต้การจัดระเบียบพฤติกรรมลิง ส่วนที่ (3) การจัดการการท่องเที่ยวทรัพยากรลิงภายใต้อัตลักษณ์วิถีท้องถิ่นเมืองลพบุรี ด้วยแนวทางที่กำหนดไว้ข้างต้นทั้ง 2 ส่วนหลักแล้ว การสร้างความรู้และความเข้าใจเรื่องลิงให้แก่ชุมชนและนักท่องเที่ยว โดยใช้สื่อในการเข้าถึงและการมีส่วนร่วม ได้แก่ คู่มืออบรมการอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับลิง วีดิทัศน์ให้ความรู้เรื่องพฤติกรรมและวิถีชีวิตลิงลพบุรี และการปฏิบัติตนเมื่อเข้าชมลิงในเมืองลพบุรี รวมทั้งสื่ออินโฟกราฟิกเรื่องลิงที่ให้ข้อมูลสร้างความรู้ ความเข้าใจ และความตระหนัก นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของชุมชนและผู้มาเยือน นอกจากนี้ การสัมมนาลิงฟอรั่ม เป็นการจัดการความรู้สาธารณะให้กับภาคภาคี ผลจากการสัมมนาได้แนวทางในการแก้ไขปัญหาเชิงระบบอย่างเป็นองค์รวมด้วยแนวคิดสุขภาพหนึ่งเดียว (One Health) จากนั้น จัดทำแผนบูรณาการแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนจากลิงและการจัดการท่องเที่ยวทรัพยากรลิงภายใต้อัตลักษณ์วิถีถิ่นเมืองลพบุรี ได้แก่ 1) แผนงานในระยะสั้น ได้แก่ Kickoff ปฏิบัติการ Save เมืองลิง2) แผนงานในระยะกลาง ได้แก่ แผนการจัดการความรู้สาธารณะเรื่องลิง และแผนพัฒนาและยกระดับแหล่งท่องเที่ยวและกิจกรรมการท่องเที่ยวทรัพยากรลิง 3) แผนงานในระยะยาว ได้แก่ แผนการส่งเสริมและพัฒนาการตลาดการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ทรัพยากรลิง

คำสำคัญ