การประเมินสถานการณ์โรค บริหารจัดการ เตรียมความพร้อม และ สื่อสารข้อมูล ความเสี่ยงโรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกรในประเทศไทย

บทคัดย่อ

การควบคุมและป้องกันโรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกรในประเทศไทยอย่างมีประสิทธิภาพ ต้องอาศัยความ ร่วมมือของทุกภาคส่วน ตั้งแต่ภาคเอกชน ภาครัฐบาล ภาควิชาการ รวมถึงเกษตรกรผู้เลี้ยงสุกร โดยอาจจะ พิจารณาการวิเคราะห์ความเสี่ยงโรค (risk analysis) เป็นแนวทางในการควบคุมและป้องกันโรคได้อย่างครบถ้วน และรอบด้าน ประกอบด้วย การประเมินความเสี่ยง การจัดการความเสี่ยงและการสื่อสารความเสี่ยง โดยการวิจัย ได้ออกแบบและคัดเลือกให้ทำงานประสานกัน กล่าวคือ การประเมินความเสี่ยง (risk assessment) เป็น กระบวนการในการประเมินโอกาสในการนำเข้าไวรัสโรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกรผ่านช่องทางที่เป็นไปได้ในหมต แม้ว่าค่าเฉลี่ยความน่าจะเป็นในการนำเข้าไวรัส ASF จากทั้ง 4 วิถีนำเข้าตามแบบจำลอง คือ 3.8 x 10 เทียบเท่ากับระดับต่ำ (low) อย่างไรก็ตามเมื่อพิจารณาแนวทางปฏิบัติจริงในแต่ละวิถี (pathway) กล่าวคือ กรม ปศุสัตว์ไม่อนุญาตให้มีการนำเข้าสุกรมีชีวิต การตรวจพบสารพันธุกรรม ASFVในผลิตภัณฑ์ จำนวนตัวอย่างที่ ตรวจ swab พื้นผิวมีจำนวนน้อย ในขณะที่จำนวนตัวอย่างจริงที่ตรวจโดยกรมปศุสัตว์มีจำนวนมากกว่าวัตถุดิบ วัตถุดิบและอาหารสัตว์ที่ต้องผ่านความร้อนสูง ทำให้ไวรัส ASF ถูกทำลายได้ ดังนั้น ความน่าจะเป็นในการนำเข้า ไวรัส ASF จากทั้ง 4 วิถีนำเข้า ให้ถือว่า เป็นระดับละลเยได้ (Neglgble) ทำให้ไม่ต้องดำเนินการในขั้นตอนถัดไป ของการประเมินความเสี่ยงนำเข้า การวิเคราะห์เครือข่ายการเคลื่อนย้ายและ diffusion model จากข้อมูลการ เคลื่อนย้ายสุกรและขากสุกรในปี พ.ศ. 2560 ถึง 2562 เพื่อประเมินการแพร่กระจายของโรคอหิวาต์แอฟริกาใน ประเทศไทย โดยแบ่งการศึกษาออกเป็น 2 ระดับ ได้แก่ระดับจังหวัดและอำเภอ พบว่าการเคลื่อนย้ายสุกรและ ซากสุกรมีแนวโน้มสอดคล้องกันในแต่ละปี ราชบุรี ชลบุรี และพัทลุง เป็นจังหวัดที่มีแนวโน้มค่า autdegree สูง ในการเคลื่อนย้ายสุกร ซึ่งสะท้อนถึงการเป็นจังหวัดที่มีโอกาสแพร์โรคให้จังหวดอื่นสูง สำหรับซากสุกร ปทุมธานี ฉะเชิงเทรา และนครปฐม เป็นจังหวัดที่มีแนวโน้มค่า outdegree สูง และมีโอกาสแพรโรคให้จังหวัดอื่นสูงเช่นกัน ในระดับอำเภอ ปากท่อ ราชบุรี แม่ทา ลำพูน และบ่อทอง ชลบุรี เป็นอำเภอมีแนวโน้มค่า outdegree สูง ในการ เคลื่อนย้ายสุกร ซึ่งสะท้อนถึงการเป็นอำเภอที่มีโอกาสแพรโรคให้จังหวัดอื่นสูง สำหรับซากสุกร สำลูกกา ปทุมธานี เมือง ฉะเชิงเทรา และเมือง นครปฐม เป็นอำเภอที่มีแนวโน้มค่า outdegree สูง และมีโอกาสแพรโรค ให้อำเภออื่นสูงเช่นกัน การพัฒนาระบบทางห้องปฏิบัติการในการตรวจวินิจฉัยโรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกร ทั้ง วิธีการเพาะแยกไวรัส การตรวจทางด้านภูมิคุ้มกันวิทยา และการตรวจทางชีวโมเลกุลของไวรัสทำให้สามารถ ประยุกต์ใช้ในการประเมินความเสี่ยงนำเข้าและการทำลายไวรัส ASF ด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อ ความสามารถทาง ห้องปฏิบัติการในการตรวจวินิจฉัยโรคของห้องปฏิบัติการอยู่ในระดับที่เหมาะสมและมีประสิทธิภาพในการะบุ การปนเปื้อนไวรัส ASF จำนวน 24 จาก 25 ห้องปฏิบัติการ มีการพัฒนาการวินิจฉัยโรคด้วยวิธี LAMP PCR ซึ่ง มีประสิทธิภาพความไวต่ำกว่า real-time PCR ที่เป็นวิธีมาตรฐานเพียง 2 log dilutions จากผลการศึกษาแสดง ให้เห็นว่าในช่วงระหว่างปี 2559 - 2562 ฟาร์มสุกรในประเทศไทย ได้แก่กลุ่มฟาร์มสุกรขนาดเล็ก ฟาร์มขนาด กลาง และฟาร์มขนาดใหญ่ ยังคงปลอดจากการสัมผัสไวรัส ASF จากการสำรวจและเฝ้าระวังโดยวิธีการตรวจหา สารพันธุกรรมของไวรัส ASF และการตรวจหาระดับแอนติบอดีต่อโรค ASF สำหรับการจัดการความเสี่ยง (risk management) คือ การประเมินประสิทธิภาพในการทำลายไวรัส ASF ในรูปของอัตราการทำลายไวรัส ASF หรือ ค่า Decimal reduction time ของน้ำยาฆ่าเชื้อจำนวน 9 ชนิด ในน้ำกลั่น คือ กลุ่มออกซิเดนท์ (Oxidizing agent) ขนด VIRKON S 0.1256 กลมกลูตารัลดีไฮด์ (glutaraldehyde) + กลุ่ม QAC (quatermary armrmornium Compound): Tornado 0.08396 กลุ่มสารประกอบไอโอดีน (Iodine compound: lodox 0.083% นาน 4.3, 2.08 และ 1.0 นาที น้ำกลั่นที่มีสารอินทรีย์ fetal boine serum และน้ำกลั่นที่มีสารอนินท รีย์ในรูปของน้ำกระด้าง กลับทำให้ค่า Decimal reduction time ลดลง ดังนั้นการปนเปื้อนสารอินทรีย์และ สารอนินทรีย์ไม่ได้ทำให้ประสิทธิภาพในการทำลายไวรัสลดลง นอกจากนี้ความเข้มข้นของน้ำยาฆ่าเชื้อทั้ง 3 ชนิด ไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ตลอดระยะเวลา 2 เดือน สำหรับการสื่อสารความเสี่ยง (risk cornmunication) เป็นการซักซ้อม สร้างการรับรู้และประเมินความพร้อมระบบตอบโต้ภาวะฉุกเฉินของ โรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกรในระดับจังหวัดและอำเภอ