วิเคราะห์ผลการศึกษาและปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐานด้วยสัญญาณคลื่นสมองระบบวิทยาศาสตร์

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง "วิเคราะห์ผลการศึกษาและปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐานด้วยสัญญาณคลื่นสมองระบบวิทยาศาสตร์” เป็นการวิจัยกึ่งทดลอง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการ สติปัฏฐาน 4 และผลสัมฤทธิ์ในวิปัสสนาญาณจากกลุ่มตัวอย่าง 140 รูป/คน โดยใช้แบบสอบถามและศึกษาวิเคราะห์ผลสัมฤทธิ์และพัฒนาการของวิปัสสนาญาณที่เกิดจากการปฏิบัติสติปัฏฐาน 4 ต่อสัญญาณสมองโดยใช้ระบบวิทยาศาสตร์ที่มีต่อการพัฒนาสุขภาพร่างกายและจิตใจ คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างตามเกณฑ์จำนวน 44 รูป/คนวัดสัญญาณสมองด้วยอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อสัญญาณสมองเข้ากับคอมพิวเตอร์ (BCI: Brain Computer Interface) ก่อนและหลังการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน และสอบอารมณ์ระหว่างการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ผลการศึกษาพัฒนาการวิปัสสนาญาณโดยเปรียบเทียบผู้ปฏิบัติระหว่างก่อนการเข้าปฏิบัติกับหลังการเข้าปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน พบว่ามีพัฒนาการที่ดีขึ้น กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเกี่ยวกับวิปัสสนาญาณก่อนและหลังการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติหลังจากการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานร้อยละของคะแนนวิปัสสนาญาณเพิ่มมากขึ้น ร้อยละ 7.44 ในส่วนผลสัมฤทธิ์วิปัสสนาญาณกลุ่มผู้ไม่เคยปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานมาก่อนอยู่ในช่วงระดับ 1 ถึงระดับ 4 ส่วนกลุ่มผู้เคยมีประสบการณ์การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานอยู่ในช่วงระดับ 1 ถึงระดับ 11 ทั้งสองกลุ่มอยู่ในระดับโลกียญาณซึ่งเป็นญาณที่สามารถเสื่อมได้ แต่ทำให้ผู้ปฏิบัติเห็นอานิสงส์การปฎิบัติวิปัสสนากรรมฐานมากขึ้นเมื่อพิจารณาผลต่างของค่าเฉลี่ยของสัญญาณคลื่นสมองในกลุ่มผู้ไม่เคยปฏิบัติมาก่อน พบว่าหลังจากการปฏิบัติแล้ว ผู้ปฏิบัติมีความสงบนิ่ง หรือแสดงถึงความพร้อมของสมองที่จะทำงานและแก้ปัญหาที่ซับซ้อน เนื่องจากผลต่างของค่าเฉลี่ยความถี่ในช่วง Delta มีผลต่างสูงที่สุด (0.353) รองลงมาคือความถี่ในช่วง Theta (0.169) แต่ยังพบว่าความถี่ในช่วง High Beta (0.139) และในช่วง Beta (0.073) เพิ่มขึ้นด้วย และท้ายสุดคือความถี่ในช่วง Alpha (0.044) เพิ่มขึ้นเช่นกันในกลุ่มผู้เคยปฏิบัติมาก่อน พบว่าหลังจากการปฏิบัติแล้ว มีการทำงานของสมองที่สอดคล้องกับความคิดเชิงลึกซึ้ง เนื่องจากผลต่างของค่าเฉลี่ยความถี่ในช่วง Theta (0.078) มีผลต่างสูงที่สุดรองลงมาคือความถี่ในช่วง Alpha (0.046) ความถี่ในช่วง Delta (0.038) ตามลำดับส่วนความถี่ในช่วง Beta (-0.077) และความถี่ในช่วง High Beta (-0.063) พบว่าลดลงเช่นกันจากผลการวิจัยพบว่าการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานส่งผลดีต่อผู้ปฏิบัติในการเพิ่มภาวะความสงบนิ่ง และลดความฟุ้งซ่านหรือความเครียด เนื่องจากการนั่งวิปัสสนากรรมฐานจะช่วยเพิ่มปริมาณคลื่นสมองช่วงความถี่ต่ำและลดปริมาณคลื่นสมองช่วงความถี่สูง ผู้ปฏิบัติจึงควรปฏิบัติอย่างต่อเนื่องเพื่อให้เกิดผลลัพธ์ที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด จากผลการวิจัยเชิงวิทยาศาสตร์นี้สอดคล้องกับหลักคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในมหาสติปัฏฐานสูตรว่าด้วยการเจริญสติปัฏฐานซึ่งเป็นทางสายเดียวที่ปฏิบัติเพื่อความบริสุทธิ์ เพื่อความดับทุกข์ เพื่อบรรลุพระนิพพาน การปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามหลักพระพุทธศาสนาถือเป็นการแพทย์ทางเลือกใหม่ในการรักษาแบบธรรมชาติบำบัดที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ การทำงานของระบบสมองรวมถึงจิตใจ ผู้ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานสามารถฝึกสติกำหนดรู้ตามสภาวธรรม ณ ปัจจุบัน ทำให้เกิดแนวโน้มคลายความวิตกกังวล ลดละความเครียด ความดัน และโรคต่างๆที่ส่งผลต่อร่างกายและจิตใจที่มีความสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิดจนแทบแยกออกจากกันไม่ได้

คำสำคัญ