การพัฒนาโรงงานต้นแบบสําหรับการเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณแมลงศัตรูธรรมชาติ

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยเรื่องการพัฒนาโรงงานต้นแบบสำหรับการเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณแมลงศัตรูธรรมชาติ เป็นโครงการวิจัย 2 ปี มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อพัฒนาโรงงานต้นแบบของโรงงานผลิตแมลงศัตรูธรรมชาติ โดยวางการกรอบการดำเนินกิจกรรมของโรงงานที่สอดคล้องตามแนวทางปฏิบัติและมาตรฐานของ International Organization for Biological Control (IOBC) (IOBC Guidelines and Standards) โดยในปีแรกในปีงบประมาน พ.ศ. 2563 แมลงศัตรูธรรมชาติ 5 ชนิด จาก 3 ชนิดที่ตั้งไว้ในตัวชี้วัด ประกอบด้วยตัวหํ้า 4 ชนิด คือ มวนพิฆาต (predatory stink bug) (Eocanthecona furcellata, Hemiptera: Pentatomidae) และมวนเพชฌฆาต (assassin bug) (Sycanus collaris, Hemiptera: Reduviidae) แมลงหางหนีบ (earwig) (Euborellia sp.) (Dermaptera: Carcinophoridae) แมลงช้างปีกใสสีเขียว (green lacewing) (Mallada basalis, Neuroptera: Chrysopidae) และแตนเบียน 1 ชนิด คือ แตนเบียนไข่ (egg parasitoid) (Trichogramma sp., Hymenoptera: Trichogrammatidae) เพื่อตอบสนองความต้องการด้านการควบคุมแมลงศัตรูพืชโดยไม่ใช้สารเคมีของเกษตรกรในระบบการเกษตรอินทรีย์และเกษตรยั่งยืน โดยวิธีการควบคุมโดยชีววิธีแบบเพิ่มขยายปริมาณ (Augmentative biological control) โดยในปีวิจัยที่สอง โครงการได้ดำเนินการสร้างโรงงานต้นแบบบนพื้นที่ของศูนย์เรียนรู้เทคโนโลยีการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จังหวัดเชียงใหม่ พิกัดเส้นรุ้ง (latitude) 18.9264 เส้นแวง (longitude) 99.0532 ระดับความสูง 323 เมตร พื้นที่ประมาณ 6 ไร่ เป็นโครงสร้างพื้นฐาน (infrastructure) ประกอบด้วยสำนักงานโครงการ อาคารห้องปฏิบัติการ สถานที่ผลิตอาหารธรรมชาติ (natural food) อาหารทดแทน (factitious food) อาหารธรรมชาติ และ อาหารเทียม (artificial diet) เพื่อการเพาะเลี้ยงแมลง บนพื้นที่ 1 ไร่ โรงเรือนเพาะเลี้ยงแมลง (insectary) 14 โรง และมุ้งทดสอบ 8 หลัง สำหรับผลิตแมลงศัตรูพืช (inset pest) และ แมลงศัตรูธรรมชาติ (insect natural enemy) บนพื้นที่ 1 ไร่ และแปลงทดลองภาคสนาม (experimental field plot) เพาะปลูกพืชอาหารของแมลง และสำหรับปลดปล่อยแมลงศัตรูธรรมชาติเพื่อการทดสอบประสิทธิภาพบนพื้นที่ 4 ไร่ ทำการเพาะปลูกพืชอาศัยตามฤดูกาลรวม11 ชนิด เช่น มะเขือเปราะ มะเขือเทศ พริกชี้ฟ้า พริกขี้หนู แตงกวา ถั่วฝักยาว พืชวงศ์กะหลํ่า ข้าวโพด มันสำปะหลัง พืชวงศ์ส้ม และมะละกอ เป็นอาหารธรรมชาติของแมลงศัตรูพืช เช่น เพลี้ยอ่อน เพลี้ยแป้ง เพลี้ยไฟ แมลงหวี่ขาว หนอนชอนใบ หนอนกระทู้ผัก หนอนแก้วส้ม และไรแมงมุมคันซาวา กับทำการเพาะเลี้ยงหนอนนก (mealworm) (Tenebrio molitor, Coleoptera: Tenebrionidae) ใช้เป็นเหยื่อทดแทน (factitious prey) ในการเพาะเลี้ยงมวนตัวหํ้า E. furcellata และ S. collaris และผีเสื้อข้าวสาร (rice moth) (Corcyra cephalonica, Lepidoptera: Pyralidae) เพื่อผลิตไข่เป็นไข่ตัวอาศัยทดแทน (factitious host egg) ในการเพาะเลี้ยงแตนเบียนไข่ Trichogramma sp. ในห้องปฏิบัติการ ซึ่งสามารถดำเนินกิจการได้ในทุกส่วนงานร้อยละ 100 ทั้งนี้ ความสามารถของโรงงานต้นแบบในปัจจุบัน ในการผลิตแมลงศัตรูธรรมชาติในเป้าหมาย คือ ผลิตและรักษาปริมาณที่มีความพร้อมสำหรับการจำหน่ายและใช้ประโยชน์ ในจำนวน มวนพิฆาต E. furcellata ในระยะไข่ (egg) ได้เฉลี่ย 200,000 ฟอง ระยะตัวอ่อน (nymph) และระยะตัวเต็มวัย (adult) ได้ 230,000 และ 226,000 ตัว ตามลำดับ แมลงหางหนีบ แมลงตัวอ่อนของแมลงช้างปีกใส และ ไข่ของผีเสื้อข้าวสารซึ่งมีแตนเบียนไข่ Trichogramma sp. ได้ 12,600 ตัว, 9,500 ตัว และ 35,600 ฟอง นอกจากนั้นได้ทำการศึกษาข้อมูลเชิงชีววิทยาของแมลงศัตรูธรรมชาติเพื่อการพัฒนาเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ของโรงงาน รวม 4 เรื่อง คือ ประสิทธิภาพการกินของเพลี้ยไฟตัวหํ้า (predatory thrips) (Karnyothrips flavipes, Thysanoptera: Phlaeothripidae) ประสิทธิภาพการกินเพลี้ยอ่อนของแมลงช้างปีกใสสีเขียว ชีววิทยาของ ด้วงเต่าแคระ (dwarf หรือ dusky ladybug) เช่น Scymnus sp. (Coleoptera: Coccinellidae) และการพัฒนาสูตรอาหารเทียมสำหรับเพาะเลี้ยงแมลงช้างปีกใสโดยคาดว่าองค์ความรู้เหล่านี้ โครงการสามารถนำมาพัฒนา ต่อยอดสำหรับเพาะเลี้ยงเป็นแมลงศัตรูธรรมชาติเพิ่มเติมได้ ในอนาคต

คำสำคัญ