การบริหารโครงการและดำเนินโครงการวิจัยของศูนย์วิจัยควบคุมศัตรูพืชโดยชีวินทรีย์แห่งชาติ

บทคัดย่อ

การดำเนินการวิจัย การควบคุมศัตรูพืชทางการเกษตร ทางการแพทย์และสัตวแพทย์โดยชีววิธี แบ่งการดำเนินงานเป็น 3 โครงการหลัก คือ การติดตามสถานการณ์ศัตรูธรรมชาติของแมลงศัตรูพืชและวัชพืชในประเทศไทย การพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตศัตรูธรรมชาติ และการใช้ประโยชน์ศัตรูธรรมชาติในการควบคุมศัตรูพืช ผลการวิจัยในปี 2551-2553 พบว่า จากการติดตามสถานการณ์และเก็บรวบรวมศัตรูธรรมชาติของแมลงศัตรูพืชที่สำคัญในภาคกลางของประเทศไทย พบแมลงศัตรูธรรมชาติทั้งแมลงตัวห้ำและแมลงตัวเบียนจำนวน 47 ชนิด และเชื้อราสาเหตุโรคของแมลงศัตรูพืชจำนวน 7 สกุล ดำเนินการประเมินศัตรูธรรมชาติที่สำคัญ 6 ชนิด ได้แก่ มวนตัวห้ำ Orius maxidentex แมลงหางหนีบ Chelisoches morio ผีเสื้อหนอนห่อใบขี้ไก่ย่าน Cnaphalocrocis sp. ผีเสื้อหนอนชอนใบถั่วผี Aproaerema sp. เชื้อรา Metarhizium flavoviridae ในการควบคุมเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล Nilaparvata lugens และเชื้อรา Aschersonia placenta ในการควบคุมแมลงหวี่ขาว Bemesia tabaci พบว่าศัตรูธรรมชาติที่ทดสอบมีประสิทธิภาพในการควบคุมศัตรูพืช การศึกษาผลของความชื้นในดินต่อการอยู่รอดและประสิทธิภาพของไส้เดือนฝอย 4 ชนิด พบว่าระดับความชื้นในดินมีผลต่อการอยู่รอดและประสิทธิภาพในการเข้าทำลายแมลงของไส้เดือนฝอยทั้ง 4 ชนิด การทดสอบประสิทธิภาพของโปรโตรซัวโรคของแมลงศัตรูผัก พบว่าโปรโตซัวของหนอนกระทู้หอม ทำให้หนอนหนอนกระทู้หอม วัย 2 (อายุ 7 วัน) ตาย 85.47-93.24 เปอร์เซ็นต์ และโปรโตซัวที่ได้จากหนอนเจาะสมอฝ้ายยังสามารถทำให้หนอนกับหนอนกระทู้หอมวัย 2 ตาย 88.80-92.13 เปอร์เซ็นต์ ภายใน 30 วัน การศึกษาประสิทธิภาพของเชื้อรา Metarhizium anisopliae ในการควบคุมแมลงวันทอง พบว่าเชื้อราทั้ง 4 ไอโซเลท สามารถก่อให้เกิดโรคและทำให้แมลงวันทองตาย แมลงวันทองเพศผู้ที่ติดเชื้อราและแมลงวันทองปกติมีความสามารถในการแข่งขันแย่งผสมพันธุ์กับแมลงวันทองเพศเมียไม่แตกต่างกันใน 2 วันแรกหลังการทดลอง การประเมินประสิทธิภาพของเชื้อราขาว Beauveria bassiana พบว่าเชื้อราขาวที่ความเข้มข้น 1x108 สปอร์ต่อมิลลิลิตร มีประสิทธิภาพทำให้มอดเจาะผลกาแฟตายได้สูงสุดคือ 90.38 เปอร์เซ็นต์ และที่ระดับความชื้นสัมพัทธ์ 70%RH และ 90%RH ช่วยให้ประสิทธิภาพในการลงทำลายมอดเจาะผลกาแฟสูงขึ้น การพัฒนาเทคโนโลยีการผลิตศัตรูธรรมชาติ ทุกโครงการได้ดำเนินการพัฒนากระบวนการผลิตจนกระทั่งสามารถเพาะเลี้ยงเพิ่มปริมาณศัตรูธรรมชาติได้ตามเป้าหมายทุกโครงการ คือเพาะเลี้ยงแตนเบียนหนอน Cotesia flavipes ได้จำนวน 745,673 ตัว/ปี เพาะเลี้ยงแมลงช้างปีกใส Mallada basalis ได้จำนวน 15,000,000 ตัว/ปี เพาะเลี้ยงมวนตัวห้ำ Eocanthecona furcellata ได้จำนวน 936,000 ตัว/ปี เพาะเลี้ยงมวนตัวห้ำเพลี้ยไฟ Wollastoniella rotunda ได้จำนวน 30,000 ตัว/ปี เพาะเลี้ยงแตนเบียน Asecodes hispinarum ได้ 776,033 ตัว/ปี เพาะเลี้ยงแมลงช้างปีกใส Plesiochrysa ramburi ได้จำนวน 5,377,119 ตัว/ปี เพาะเลี้ยงแตนเบียน Allotropa sp. ได้จำนวน 95,210 ตัว เพาะเลี้ยงมวนตัวห้ำ O. maxidentex ได้จำนวน 16,000 ตัว/ปี นอกจากนี้ได้ดำเนินการจดอนุสิทธิบัตรของกระบวนการผลิตแมลงช้างปีกใส M. basalis ในเชิงพาณิชย์ ในส่วนของการผลิตเชื้อ Bacillus subtilis ในรูปผงแห้ง พบว่าการเจริญของเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ B. subtilis รูปผงแห้งที่เก็บไว้นาน 3 เดือนบนอาหาร NA พบว่ารูปแบบ การผลิตที่ผสมเชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ B. subtilis กับสารพา Dolomite, Talc และ Zeoliteมีการเจริญของ เชื้อแบคทีเรียปฏิปักษ์ B. subtilis บนอาหาร NA จากมากกว่าไปหาน้อยกว่า การพัฒนารูปแบบการใช้เชื้อราเขียว M. anisopliae ให้อยู่ในรูปบรรจุภัณฑ์ เพื่อสะดวกต่อการเก็บรักษาและการนำไปใช้ พบว่าเมื่อเก็บรักษาเชื้อราเขียว M. anisopliae ในวัสดุเพาะเลี้ยงทรายที่มีสารละลายไคติน 1 และ 3 มิลลิลิตร วัสดุเพาะเลี้ยงทรายต่อดิน อัตราส่วน 1:1 ที่มีสารละลายไคติน 1 มิลลิลิตร และวัสดุเพาะเลี้ยงทรายต่อดิน อัตราส่วน 2:1 ที่มีสารละลายไคติน 0 มิลลิลิตร เชื้อราสามารถอยู่รอดและทำให้หนอนด้วงหนวดยาวตายได้ 100 เปอร์เซ็นต์ ภายใน 14 วัน การศึกษาพัฒนาต้นแบบเครื่องเก็บสปอร์จากวัสดุอาหารเพาะเลี้ยง โดยใช้เทคโนโลยีการอบแห้งด้วยคลื่นไมโครเวฟและเทคโนโลยีไซโคลน สามารถรับเม็ดข้าวที่มีสปอร์ได้สูงสุดครั้งละ 400 กรัม ใช้เวลาในการแยก 30 นาที การพัฒนาอาหารเทียมเพื่อใช้เลี้ยงขยายปริมาณด้วงเต่าตัวห้ำ M. sexmaculatus พบว่าตัวอ่อนด้วงเต่าตัวห้ำที่เลี้ยงด้วยอาหารเทียมวุ้นสูตร 4 มีระยะการเจริญเติบโตตั้งแต่ระยะตัวอ่อนวัยที่ 1 ถึงฟักออกเป็นตัวเต็มวัยสั้นที่สุด น้ำหนักเฉลี่ยของด้วงเต่าตัวห้ำตัวเต็มวัยทั้งที่เลี้ยงด้วยอาหารเทียมในรูปแบบผงและอาหารเทียมวุ้นทั้ง 4 สูตร ไม่แตกต่างกับด้วงเต่าตัวห้ำที่เลี้ยงด้วยเพลี้ยอ่อนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับความเชื่อมั่น 95 เปอร์เซ็นต์ การใช้ประโยชน์ศัตรูธรรมชาติในการควบคุมศัตรูพืช ผลการใช้ศัตรูธรรมชาติควบคุมแมลงศัตรูอ้อยในระบบการจัดการแมลงศัตรูอ้อย พบว่าแนวทางที่เหมาะสมในการใช้ศัตรูธรรมชาติ คือการปลดปล่อยแตนเบียนหนอน C. flavipes ครั้งละ 150 ตัวต่อไร่ หลังอ้อยงอกแล้ว 1 เดือน ปลดปล่อยแมลงหางหนีบ Euborellia sp. ครั้งละ 500 ตัวต่อไร่ ไร่ หลังอ้อยงอกแล้ว 1 เดือน และแมลงช้างปีกใส M. basalis ครั้งละ 5,000 ตัวต่อไร่ เมื่ออ้อยอายุ 6 เดือน และใช้เชื้อราเขียว M. anisopliae เพื่อการควบคุมด้วงหนวดยาวในอัตรา 10 กิโลกรัมต่อไร่ โดยโรยเชื้อราเขียวที่เจริญบนเมล็ดข้าวสารโดยคลุกกับปุ๋ยหรือวัสดุบำรุงดินก่อนกลบและให้น้ำ และใส่เชื้อราเขียวลงในแปลงอ้อยอีกครั้งเมื่ออ้อยอายุได้ 4 เดือน การศึกษาการใช้ประโยชน์แมลงศัตรูธรรมชาติในระบบการจัดการแมลงศัตรูหน่อไม้ฝรั่ง พบว่ารูปแบบที่เหมาะสมในการใช้ คือการปลดปล่อยมวนตัวห้ำ E. furcellata จำนวน 500 ตัวต่อไร่ มวนตัวห้ำ O. maxidentex จำนวน 50 ตัวต่อไร่ และกับดักกาวเหนียวสีน้ำเงินหรือสีเหลือง จำนวน 80 กับดักต่อไร่ การใช้ศัตรูธรรมชาติในการจัดการแมลงศัตรูพืชของการปลูกผักในโรงเรือน พบว่าการใช้แมลงช้างปีกใส 5 ตัว/ต้น ร่วมกับการฉีดพ่นด้วยสารสกัดหางไหลแดงแช่น้ำในอัตรา 1 กิโลกรัมต่อน้ำ 20 ลิตรมีประสิทธิภาพการควบคุมเพลี้ยอ่อนผัก Lipaphis erysimi เท่ากับ 100 เปอร์เซ็นต์ การใช้ประโยชน์แมลงศัตรูธรรมชาติในการควบคุมแมลงดำหนามมะพร้าว พบว่าการปลดปล่อยแมลงหางหนีบ C. morio และแตนเบียน A. hispinarum ร่วมกับการใช้เชื้อราขาว B. bassiana มีประสิทธิภาพในการควบคุมแมลงดำหนามมะพร้าวสูงถึง 97.14 เปอร์เซ็นต์ คำสำคัญ: การติดตามสถานการณ์ การพัฒนาเทคโนโลยีการผลิต การใช้ประโยชน์ ศัตรูธรรมชาติ

คำสำคัญ