การพัฒนาตัวแบบโรงงานต้นแบบของการเพาะเลี้ยงแมลงศัตรูธรรมชาติ สำหรับการควบคุมแมลงศัตรูพืชโดยชีววิธีในเชิงพานิชย์

บทคัดย่อ

ชุดโครงการวิจัยเรื่องการพัฒนาตัวแบบโรงงานต้นแบบของการเพาะเลี้ยงแมลงศัตรูธรรมชาติ สำหรับการควบคุมแมลงศัตรูพืชโดยชีววิธีในเชิงพาณิชย์ ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2563 จากการดำเนินการในสองปีวิจัย ได้มีการพัฒนาโรงงานต้นแบบฯ ตามกรอบการดำเนินกิจการของโรงงานสอดคล้องกับมาตรฐานด้านการผลิตแมลงศัตรูธรรมชาติของ International Organization for Biological Control (IOBC) ครบถ้วนทั้งในด้านปัจจัยนำเข้า และการพัฒนาระบบการผลิต ได้แก่โครงสร้างพื้นฐาน ระบบการจัดหาปัจจัยการผลิตโดยโรงงานฯ ซึ่งตั้งอยู่ ณ ศูนย์เรียนรู้เทคโนโลยีการควบคุมศัตรูพืชโดยชีววิธี มหาวิทยาลัยแม่โจ้ พิกัดเส้นรุ้ง (latitude) 18.9264 เส้นแวง (longitude) 99.0532 มีพื้นที่รวมโดยประมาณ 6 ไร่ ประกอบด้วยหน่วยผลิต วิจัย พัฒนาและควบคุมคุณภาพ รวมทั้ง หน่วยบริหารจัดการ ซึ่งได้ดำเนินต้นแบบกระบวนการผลิตได้ร้อยละร้อย กล่าวคือทำการผลิตและรักษาศักยภาพเชิงปริมาณและคุณภาพของ แมลงศัตรูธรรมชาติรวม 5 ชนิด จาก 3 ชนิดที่ตั้งไว้ในตัวชี้วัด ประกอบด้วยตัวหํ้า 4 ชนิด คือ มวนพิฆาต (predatory stink bug) (Eocanthecona furcellata, Hemiptera: Pentatomidae) และมวนเพชฌฆาต (assassin bug) (Sycanus collaris, Hemiptera: Reduviidae) Euborellia sp. (Dermaptera: Carcinophoridae) แมลงช้างปีกใสสีเขียว (green lacewing) (Mallada basalis, Neuroptera: Chrysopidae) และแตนเบียน 1 ชนิด คือ แตนเบียนไข่ (egg parasitoid) (Trichogramma sp., Hymenoptera: Trichogrammatidae)ในจำนวน มวนพิฆาต E. furcellata ในระยะไข่ ได้เฉลี่ย 200,000 ฟองต่อวัน ระยะตัวอ่อน และระยะตัวเต็มวัย ได้ 230,000 และ 226,000 ตัวต่อวัน ตามลำดับ แมลงหางหนีบ แมลงตัวอ่อนของแมลงช้างปีกใส และ ไข่ของผีเสื้อข้าวสารซึ่งมีแตนเบียนไข่Trichogramma sp. ได้ 12,600 ตัวต่อวัน, 9,500 ตัวต่อวัน และ 137,425ฟองต่อวัน โดยมีอาหารเทียมและอาหารตามธรรมชาติสำหรับหมุนเวียนอย่างเพียงพอรวม 14 ชนิด ผลการวิเคราะห์ต้นทุนการผลิตต่อหน่วย พบว่าโรงงานต้นแบบฯ มีมูลค่าปัจจุบันสุทธิ (Net Present Value – NPV) เป็นบวก อัตราผลตอบแทนภายใน (IRR) เท่ากับ 14.52 เปอร์เซ็นต์ ระยะเวลาคืนทุน (Payback Period) เท่ากับ 4 ปี 9 เดือน อัตราส่วนผลตอบแทนต่อต้นทุน (Benefit/Cost Ratio – BCR) เท่ากับ 1.83 และจากศึกษาข้อมูลเชิงนิเวศวิทยาประชากร การสัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่ภาคเหนือตอนบน โดยการศึกษาด้านนิเวศวิทยาประชากร การทดสอบประสิทธิภาพในแปลงทดสอบ การวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามการวิจัยและการสัมภาษณ์เชิงลึก ผลชี้ให้เห็นว่า แมลงศัตรูธรรมชาติที่มีอยู่แล้วตามธรรมชาติไม่เพียงพอสำหรับการควบคุมศัตรูพืช โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวงศ์ Crambidae และ Noctuidae ที่ระบาดในนาข้าวและพืชผักวงศ์กะหลํ่า และหากมีการปลดปล่อยแมลงศัตรูธรรมชาติในเป้าหมายเพิ่มเติมมีส่วนช่วยลดปริมาณแมลงศัตรูพืชกลุ่มดังกล่าวในพืชเป้าหมายทั้งสองชนิดได้ 8.05 และ 11.25 ตามละดับ อีกทั้งพบว่าเกษตรมีความเต็มใจที่จะจ่ายเงินเพื่อซื้อสินค้าของโรงงานในระดับราคาที่คุ้มค่าต่อการลงทุนของโรงงานในการผลิตเพื่อจำหน่าย อนึ่งควบคู่ไปกับการดำเนินกิจกรรมด้านการผลิต และการตลาด โรงงานได้การพัฒนาระบบการติดตามและประเมินผล การบริหารจัดการด้านการผลิต การตลาด และการให้บริการ ผลิตภัณฑ์สายพันธุ์แมลงศัตรูธรรมชาติ เพื่อใช้ในการตัดสินใจลงทุนโดยใช้ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ ปรากฏว่า ระบบประเมินการดำเนินกิจการของโรงงานในด้านศักยภาพการผลิตที่พัฒนาขึ้นมานี้สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพในระดับสูงพอสมควรและสามารถนำไปใช้งานจริงได้ต่อไป โดยในภาพรวมผลการศึกษาครั้งนี้ได้พัฒนาตัวแบบโรงงานต้นแบบสำหรับเพาะเลี้ยงแมลงศัตรูธรรมชาติในเชิงพาณิชย์ ซึ่งประกอบด้วยต้นแบบโรงงานที่มีกำลังการผลิตเพียงพอกับความต้องการในพื้นที่ ตัวแบบการวิเคราะห์ต้นทุนการผลิต ตัวแบบระบบห่วงโซ่อุปทานของการผลิต ต้นแบบกระบวนการนำไปใช้ประโยชน์เชิงนิเวศวิทยา และต้นแบบเครื่องมือและกระบวนการประเมินโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ซึ่งเหล่านี้สามารถนำไปปรับใช้ในระบบการผลิตแมลงศัตรูธรรมชาติซึ่งปัจจัยการควบคุมแมลงศัตรูพืชอย่างหนึ่งเพื่อทดแทนการใช้สารเคมีต่อไป

คำสำคัญ