ความหมายเชิงสัญญลักษณ์ของภูมิปัญญานครไทย: พิธีเลี้ยงปางและแลแห่นาค

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพที่มีอุตประสงค์เพื่อศึกษาความหมายเชิงสัญสัญลักษณ์ที่ปรากฎ อยู่ในพิธีกรรมเลี้ยงปางและพิธีกรรมแลแห่นาคของอำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก ซึ่งเป็นพิธีกรรม ความเชื่อเกี่ยวกับการนับถือผีบรรพบุรุษและพิธีกรรมความเชื่อทางพุทธศาสนา โดยใช้วิธีการตีความ จากสัญลักษณ์ที่อยู่ในรูปของการกระทำ การแสดง การแต่งกาย อาหาร และสิ่งของที่ปรากฏใน พิธีกรรมทั้งสอง โดยยึดบริบททางวัฒนธรรมของอำเภอนครไทย รวมทั้งบริบทททางวัฒนธรรมของไทย และประเทศในอาณาบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพื่อตีความความหมายเชิงลึกหรือความหมายเชิง วัฒนธรรมของพิธีกรรมทั้งสอง ผู้วิจัยเก็บข้อมูลหลักจากผู้ทำหน้าที่ประกอบพิธีกรรม คือ นางทรงพ่อ เฒ่า และช่างทำแลอาวุโสในพื้นที่ตำบลนครไทย อำนภอนครไทย จังหวัตพิษมโลก ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่าความหมายเชิญลักษณ์หลักของพิธีกรรมเลี้ยงปางปางปรากฏลยูใน เนื้อหาช่วงปฏิบัติพิธีกรรมที่ประกอบด้วยขั้นตอนทั้งหมด ๑๙ ช่วง ดังนี้ ๑) การหักร้างถางพง ๒) การ สะกดนางไม้ ๓) การเตรียมดิน ๔) การเผาวัชพืช ๕) การเพาะปลูก ๖) การเก็บเกี่ยว ๗) ผีบ้านผีเมือง ๘) การเลี้ยงแม่ค้ำ ๙) การเลี้ยงช้างเลี้ยงม้า ๑๐) เสือ ๑๑) ๑๒) การออกเรือน ๑๓) การคล้องช้างคล้อง ม้า ๑๔) ประกาศเอกราช ๑๕) การทำนุบำรุงบ้านเมือง ๑๖) ประเพณีแห่เรือ ๑๗) การจับปลา ๑๘) การ ปลูกมะพร้าว และ ๑๙) การตีผึ้ง ความหมายของพิธีกรรมทั้ง ๑๙ ช่วงสื่อให้เห็นถึงการบอกเล่าประวัติ ความเป็นมาในการสร้างอาณาจักร วิถีชีวิต ความเชื่อ ประเพณี และโครงสร้างทางสังคมของบรรพบุรุษ ของชาวนครไทย ส่วนผลการศึกษาความหมายเชิงสัญลักษณ์ของพิธีกรรมแลแห่นาคพบว่า สัญลักษณ์ที่ปรากฏ อยู่ที่ตัวแลแห่นาค ที่เครื่องแต่งกายของนาคาค และที่อุปกรณ์ประกอบพิธีกรรมบวชพระนั้นเป็น สัญลักษณ์ที่มีความหมายเกี่ยวกับความเชื่อเรื่องพญานาคที่ปรากฏอยู่ในพุทธประวัติช่วงที่พญานาค ปลอมตัวเข้ามาบวชเป็นพระสงฆ์และพระพุทธเจ้าให้สึกออกไปเนื่องจากนาคเป็นสัตว์เดร็จฉานไม่ สามารถบวชเป็นพระสงฆ์ได้ นอกจากนี้ยังมีความหมายเกี่ยวกับความเชื่อเรื่องผลบุญ เรื่องมารผจญผู้ กำลังจะบวช และเรื่องบารมีของพระมหากษัตริย์ พระบรมวงศานุวงศ์ บารมีของพ่อแม่ปู่ย่าตาตายที่ สามารถปกป้องคุ้มครองนาคให้บวชสำเร็จได้

คำสำคัญ