บทบาทของสารประกอบที่ว่องไวปฏิกิริยาต่อการเจริญและเปลี่ยนแปลงของเซลล์เชื้อราก่อโรคแอนแทรคโนสในพริก

บทคัดย่อ

โรคแอนแทรคโนสในพริกเป็นโรคที่ทำความเสียหายให้กับผลผลิตและคุณภาพของผลพริกในพื้นที่ที่มีการระบาดมากกว่า 80% การระบาดพบมากในช่วงฤดูฝนที่มีอุณหภูมิและความชื้นที่เหมาะสมต่อการแพร่ระบาดของเชื้อโรค ทำให้เกิดการควบคุมและป้องกันโรคได้ยาก ปัจจุบันสารประกอบที่ว่องไวปฏิกิริยาทั้งโมเลกุลของออกซิเจนและไนโตรเจนมีบทบาทสำคัญในช่วงการก่อโรคของเชื้อราสาเหตุโรคหลายชนิดในพืช ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินบทบาทของสารประกอบที่ว่องไวปฏิกิริยาทั้งในกลุ่มออกซิเจนและไนโตรเจนต่อการเจริญและการเปลี่ยนแปลงของเซลล์เชื้อราก่อโรคแอนแทรคโนสในพริกที่ปลูกในพื้นที่จังหวัดแพร่ โดยการใช้สารเคมีที่ว่องไวปฏิกิริยาจำนวน 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มโมเลกุลของออกซิเจน คือ สารไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ และกลุ่มโมเลกุลของไนโตรเจน คือ สารโซเดียมไนโตรปรัสไซด์และโซเดียมไนไตร์ท โดยละลายสารในตัวทำละลายจำนวน 3 ชนิด คือ โซเดียมคลอไรด์ น้ำกลั่น และฟอสเฟตบัฟเฟอร์ซาลีน และบ่มสปอร์เชื้อราก่อโรคเป็นเวลา 0, 3 และ 6 ชั่วโมง ผลการทดลองพบว่าสารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ระดับความเข้มข้น 20 มิลลิโมลาร์ และสารละลายโซเดียมไนไตร์ทที่ระดับความเข้มข้น 100 มิลลิโมลาร์ ที่ทำการบ่มสปอร์เชื้อราเป็นเวลา 6 ชั่วโมง มีประสิทธิภาพในการยับยั้งการงอกของสปอร์และการเจริญเติบโตของเส้นใยเชื้อราก่อโรคแอนแทรคโนสในพริกได้ดีที่สุด ขณะที่สารละลายโซเดียมไนโตรปรัสไซด์ พบว่ามีการงอกของสปอร์และการเจริญของเส้นใยเชื้อราก่อโรคแอนแทรคโนสในพริก การเปรียบเทียบประสิทธิภาพของตัวทำละลายทั้งสามชนิด พบว่าน้ำกลั่นและสารละลายโซเดียมคลอไรด์นั้นมีความเหมาะสมในการใช้เป็นตัวทำละลายสารว่องไวปฏิกิริยา เพราะให้ผลการการยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อราก่อโรคได้ดีที่สุด นอกจากนั้น สารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่ระดับความเข้มข้น 40 และ 80 มิลลิโมลาร์ สามารถลดเปอร์เซ็นต์การเกิดโรคและความรุนแรงของโรคบนผลพริกได้ และสารละลายโซเดียมไนไตร์ทและไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่ระดับความเข้มข้น 10 มิลลิโมลาร์ มีเปอร์ซ็นต์การเกิดโครงสร้างอะเพลสโซเรียมได้เท่ากับ 12.61 และ 0.00% ตามลำดับ อย่างไรก็ตามสารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์นั้นมีประสิทธิภาพในการยับยั้งการงอกของสปอร์และเจริญเติบโตของเส้นใยเชื้อรา ลดเปอร์เซ็นต์การเกิดและความรุนแรงของโรค และการยับยั้งการพัฒนาโครงสร้างอะเพลสโซเรียมของเชื้อราก่อโรคแอนแทรคโนสในพริกได้มากกว่าสารละลายโซเดียมไนไตร์ท และโซเดียมไนโตรปรัสไซด์ ตามลำดับ และโครงสร้างผิวของสปอร์เชื้อราก่อโรคนั้นมีลักษณะขรุขระและเกิดรอยบุ๋มขึ้นเมื่อได้รับสารว่องไวปฏิกิริยา ค่าพีเอชของสารละลายไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์และโซเดียมไนโตรปรัสไซด์ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ขณะที่สารละลายโซเดียมไนไตร์ทมีค่าพีเอชเพิ่มขึ้นเล็กน้อย ในอนาคตควรมีการศึกษาหากลไกในระดับโมเลกุลเพื่อให้ทราบถึงปฏิสัมพันธ์ของสารว่องไวปฏิกิริยาต่อการควบคุมโรคแอนแทรคโนสในพริก และการทำการทดลองในสภาพของพื้นที่แปลงปลูกพริก เพื่อหาแนวทางในการป้องกันการระบาดของเชื้อสาเหตุโรคดังกล่าวต่อไป

คำสำคัญ