การทดสอบเทคโนโลยีการใช้ชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชปลอดภัยโดยเกษตรกรมีส่วนร่วม

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยการทดสอบเทคโนโลยีการใช้ชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชปลอดภัยโดยเกษตรกรมีส่วนร่วม ดำเนินการในช่วงปี พ.ศ. 2563 – 2564 ใน 4 ภูมิภาคของประเทศไทย (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน ภาคเหนือตอนล่าง และภาคกลาง) มีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบและพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อใช้ผลิตภัณฑ์ชีวภาพที่เหมาะสมกับสภาพท้องถิ่นในระดับชุมชน และเพื่อสร้างชุมชนหรือกลุ่มเกษตรกรต้นแบบที่ผลิตพืชที่ปลอดภัยหรือเกษตรอินทรีย์และสามารถผลิตและขยายผลิตภัณฑ์ชีวภาพเพื่อใช้ในระดับชุมชนได้ ประกอบด้วย 4 กิจกรรม ดังนี้ กิจกรรมที่ 1 ทดสอบเทคโนโลยีการใช้ชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชปลอดภัยโดยเกษตรกรมีส่วนร่วมในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง พบว่าชีวภัณฑ์ Bacillus subtilis (BS-DOA 24) สามารถควบคุมและลดการเกิดโรคเหี่ยวเขียวขมิ้นชัน และ ไพล ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีได้เป็นอย่างดีโดยมีรายได้เฉลี่ยสุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 93 และ 87 นอกจากนี้ยังสามารถควบคุมและลดการเกิดโรคเหี่ยวของพริกในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีและนครราชสีมา โดยมีรายได้เฉลี่ยสุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 21 และ 5.8 ตามลำดับ โดยเกษตรกรมีความพึงพอใจต่อชีวภัณฑ์ BS-DOA 24 ทั้งวิธีการใช้ที่ง่าย สะดวก ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพ ในระดับมากถึงมากที่สุด ส่วนทดสอบชีวภัณฑ์ Bacillus subtilis สายพันธุ์ 20W33 ในการป้องกันโรคแอนแทรคโนสพริก ในพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี และจังหวัดนครราชสีมาพบว่า สามารถควบคุมและลดการเกิดโรคแอนแทรกโนสพริกพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีและ นครราชสีมาได้ดี ต้นทุนการผลิตและผลผลิตไม่แตกต่างกัน แต่มีความปลอดภัยต่อเกษตรกรและผู้บริโภคมากกว่าการใช้สารเคมี ด้านความพึงพอใจต่อชีวภัณฑ์ พบว่า เกษตรกรมีความพึงพอใจทั้งต่อวิธีการใช้ที่ง่าย สะดวก ปลอดภัย และมีประสิทธิภาพ ในระดับมากถึงมากที่สุด กิจกรรมที่ 2 การทดสอบและพัฒนาการผลิตขยายชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชแบบชุมชนมีส่วนร่วมในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน พบว่ากรรมวิธีการใช้ชีวภัณฑ์สามารถลดปริมาณของด้วงหมัดผัก เปอร์เซ็นต์ความเสียหายของผักกาดขาวปลีจากหนอนกระทู้ผัก เปอร์เซ็นต์ความเสียหายของผลมะเขือเทศจากหนอนเจาะสมอฝ้าย การเข้าทำลายของหนอนกระทู้ในหอม โรครากปมของพริก โรคเหี่ยวเขียวของมะเขือเทศและพริกได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทำให้ผลผลิตเพิ่มขึ้น และรายได้สุทธิเพิ่มมากขึ้น และจากการประเมินการยอมรับเทคโนโลยีของเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ พบว่า เกษตรกรมีความพึงพอใจต่อเทคโนโลยีการใช้ชีวภัณฑ์ของกรมวิชาการในการควบคุมศัตรูพืชในระดับมากที่สุด กิจกรรมที่ 3 การทดสอบการใช้สารชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชปลอดภัยในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง พบว่า การใช้ไตรโคเดอร์มาสามารถป้องกันกำจัดโรคตายพรายกล้วยน้ำว้ามากกว่าร้อยละ 99 กรรมวิธีทดสอบการผลิตพืชปลอดภัยโดยใช้ชีวภัณฑ์ทำให้เกษตรกรมีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นดังนี้การผลิตหอมแดงจังหวัดอุตรดิตถ์และเพชรบูรณ์ รายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 24.3 และ 30 การผลิตหอมแบ่งจังหวัดอุตรดิตถ์มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 24.3 การผลิตขิงจังหวัดเพชรบูรณ์ พิษณุโลกและตาก มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 59.6 96.7 และ 28.9 ตามลำดับ การผลิตกระชายดำจังหวัดเพชรบูรณ์ มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 19.1 การผลิตพริกชี้ฟ้าจังหวัดสุโขทัยและตาก มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ28.9 และ 68.3 การผลิตหน่อไม้ฝรั่งจังหวัดเพชรบูรณ์และกำแพงเพชร มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 10 และ 3.34 การผลิตมันเทศจังหวัดพิจิตรมีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 48.8 การผลิตมันฝรั่งจังหวัดตาก มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 62 การผลิตผักจังหวัดพิษณุโลก กำแพงเพชร เพชรบูรณ์ และตาก มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นร้อยละ 25 31.1 21.6 และ 21.3 (ตามลำดับ) เกษตรกรมีการยอมรับเทคโนโลยีร้อยละ 91-100 การถ่ายทอดเทคโนโลยีการทดสอบการใช้สารชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชปลอดภัยในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง มีเกษตรกรและผู้สนใจเข้าร่วมงาน จำนวน 571 ราย เกษตรกรมีการยอมรับเทคโนโลยีร้อยละ 91-99 กิจกรรมที่ 4 การทดสอบการใช้ชีวภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืชเพื่อการผลิตพืชปลอดภัยโดยเกษตรกรมีส่วนร่วมในพื้นที่ภาคกลาง พบว่า การใช้สารชีวภัณฑ์ได้แก่ NPV และ Bacillus subtilis ในการควบคุมศัตรูพืชในการผลิตหอมแบ่งในพื้นที่จังหวัดราชบุรีสามารถกำจัดหนอนกระทู้หอม และโรคใบจุดสีม่วงได้ดีส่งผลให้ผลผลิตเสียหายจากศัตรูพืชน้อยลงมีผลผลิตเพิ่มขึ้น การใช้ไส้เดือนฝอยชนิดผงในการป้องกันกำจัดด้วงงวงมันเทศในพื้นที่จังหวัดนครปฐมและกาญจนบุรี ทำให้ผลผลิตมันเทศดีขึ้นทั้ง 2 ฤดูกาล โดยสัดส่วนรายได้ต่อการลงทุน (BCR) ของกรรมวิธีทดสอบ สูงกว่ากรรมวิธีเกษตรกรทั้ง 2 ฤดูกาล ทำให้เกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้นและมีความคุ้มค่าต่อการลงทุน การทดสอบเทคโนโลยีการกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวด้วยมวนพิฆาตในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี สามารถช่วยลดประชากรหนอนหัวดำมะพร้าวร้อยละ 53.9-100 การทดสอบเทคโนโลยีการกำจัดหนอนหัวดำมะพร้าวด้วยแตนเบียนโกนิโอซัส (Goniozus nephantidis) ในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี พบว่าสามารถช่วยลดประชากรหนอนหัวดำมะพร้าว ได้ร้อยละ 44.5-100 เกษตรกรมีการยอมรับเทคโนโลยีร้อยละ 80-90

คำสำคัญ