การพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Community - Base Research : CBR) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชน และพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ จำนวน 45 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ประกอบด้วย การสัมภาษณ์เจาะลึกรายบุคคล การสนทนากลุ่ม เข้าร่วมกิจกรรมชุมชน การสัมภาษณ์แบบไม่เป็นทางการ และการสังเกต และการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิคสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1) การศึกษากระบวนการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ จากการศึกษาพบว่า 1.1) ชุมชนเลือกสินค้าทางการเกษตรที่จะนำมาเพิ่มมูลค่า คือ มันเทศ 1.2) กระบวนการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรของชุมชน ประกอบไปด้วย 1.2.1)การสร้างแนวคิดของผลิตภัณฑ์ คือ การสร้างและรวบรวมแนวคิดที่จะคิดค้นผลิตภัณฑ์ตัวใหม่ที่เห็นว่าน่าจะสามารถเสนอขายให้แก่ตลาดได้ โดยชุมชนได้เสนอการเพิ่มมูลค่ามันเทศเป็นผลิตภัณฑ์ข้าวเกรียบมันเทศ ขนมรังนก มันทอดปรุงรส มันฉาบปุ๋ยหมักชีวภาพ เครื่องสำอาง ไอศกรีม และอาหารเสริมสุขภาพ เป็นต้น 1.2.2)การคัดเลือกแนวคิด หลังจากที่ได้มีการระดมสมองและสร้างสรรค์แนวคิดเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ที่มีหลายแนวคิดแล้ว นักวิจัยร่วมกับชุมชนนำแนวคิดนั้น ๆ มาคัดเลือกการเพิ่มมูลค่ามันเทศ โดยการประเมินถึงความเป็นไปได้ในการผลิต โอกาสทางด้านการตลาด สถานการณ์ของอุปทานของวัตถุดิบที่ต้องใช้ ซึ่งสามารถคัดเลือกเป็นผลิตภัณฑ์ 3 ชนิด ได้แก่ ข้าวเกรียบมันเทศ ขนมรังนกมันเทศ และขนมไข่เต่า ที่น่าจะสามารถขายได้ในท้องตลาด และ 1.2.3) การทดสอบแนวคิด คือ ความพยายามที่จะหาคุณสมบัติ จุดเด่น ตำแหน่งทางการตลาด ลักษณะการใช้งาน รวมถึงความต้องการของตลาดที่คาดว่าน่าจะมีต่อผลิตภัณฑ์ตามแนวคิดใหม่ที่ได้เลือกนั้น โดยนักวิจัยร่วมกันนำผลิตภัณฑ์ทั้ง 3 ชนิด นำมาวิเคราะห์ SWOT เพื่อหาจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรคของผลิตภัณฑ์ ซึ่งสามารถสรุปได้ว่าผลิตภัณฑ์มีจุดแข็ง คือ วัตถุดิบมีอยู่ในชุมชน และชุมชนสามารถทำได้ มีจุดอ่อน คือ ผลิตภัณฑ์ไม่มีความแปลกใหม่ และไม่สามารถเก็บไว้ได้นาน มีโอกาส คือ ชุมชนมีพื้นที่ในการเพาะปลูกมันเทศจำนวนมากทำให้ไม่ขาดแคลนวัตถุดิบที่ใช้ และขนมข้าวเกรียบมันเทศ และขนมไข่เต่าเป็นที่นิยมของผู้ บริโภค และมีอุปสรรค คือ ยังไม่หน่วยงานราชการให้การสนับสนุน และผลิตภัณฑ์มีขายทั่วไปในท้องตลาด และ 2) การพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ มีดังนี้ 2.1) การพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรมันเทศของชุมชน โดยนักวิจัยเลือกนำผลิตภัณฑ์ตัวอย่าง ได้แก่ ขนมมันรังนก และคุกกี้มันเทศ มาให้ชุมชนพิจารณาเลือกผลิตภัณฑ์ที่ชุมชนต้องการพัฒนาเป็นนวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าเชิงพาณิชย์ของชุมชน โดยใช้เครื่องมือแบบสอบถามเพื่อประเมินความพึงพอใจของผลิตภัณฑ์ทั้ง 2 ชนิด พบว่า ชุมชนมีความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์ขนมรังนกมันเทศ โดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยมีความพึงพอใจในด้านชุมชนสามารถทำได้เอง สีสันของผลิตภัณฑ์ขนมรังนกมันเทศอยู่ในระดับมากที่สุด และชุมชนมีความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์คุกกี้มันเทศ โดยรวมอยู่ในระดับมาก โดยมีความพึงพอใจในรสชาติของผลิตภัณฑ์คุกกี้มันเทศในระดับมากที่สุด และ 2.2) นักวิจัยร่วมกับชุมชนใช้เครื่องมือแผนผังเมทริกซ์ (Matrix Diagram) แบบตัว L เพื่อแสดงความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรหรือปัจจัยต่าง ๆ ที่สนใจ โดยอาศัยรูปแบบของตารางไขว้ เพื่อช่วยในการวางแผนตัดสินใจเลือกนวัตกรรมการเพิ่มมูลค่าที่เหมาะสมกับชุมชน ผลที่ได้พบว่าชุมชนเลือกการพัฒนาผลิตภัณฑ์เป็นคุกกี้มันเทศ เพราะชื่นชอบในลักษณะและรสชาติ/กลิ่นหอมของผลิตภัณฑ์ และคุกกี้มันเทศยังมีคุณลักษณะของการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ 4 ประการ คือ ผู้บริโภคต้องการ ผลิตภัณฑ์มีความแปลกใหม่ สามารถเก็บไว้รับประทานได้นาน และชุมชนสามารถทำได้