นวัตกรรมการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Community - Base Research : CBR) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาศักยภาพผลผลิตและสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชน ศึกษากระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนและพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ ซึ่งกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ชุมชนในเขตพื้นที่ตำบล หูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ ที่มีความสนใจและสมัครเข้าร่วมโครงการ จำนวน 4 กลุ่ม จาก 19 หมู่บ้าน รวมจำนวน 45 ครัวเรือน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย การสัมภาษณ์เจาะลึกรายบุคคล การสนทนากลุ่ม เข้าร่วมกิจกรรมชุมชน การสัมภาษณ์แบบไม่เป็นทางการ และการสังเกต และการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิคสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1) ศักยภาพผลผลิตและสินค้าทางการเกษตรของชุมชน มีดังนี้ 1.1) ข้าว มีปริมาณการเพาะปลูก 2,476 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 1,497,945 กิโลกรัม 1.2) มันสำปะหลัง มีปริมาณการเพาะปลูก 1,464 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 105,980 กิโลกรัม 1.3) ยางพารา มีปริมาณการเพาะปลูก 286 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 27,200 กิโลกรัม 1.4) มันเทศ มีปริมาณการเพาะปลูก 232 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 3,245,500 กิโลกรัม 1.5) พืชผักสวนครัว มีปริมาณการเพาะปลูก 157 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 32,450 กิโลกรัม 1.6) อ้อย มีปริมาณการเพาะปลูก 100 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 145,500 กิโลกรัม 1.7) ข้าวโพด มีปริมาณการเพาะปลูก 21 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 13,480 กิโลกรัม 1.8) ไม้ผล มีปริมาณการเพาะปลูก 18 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 65,160 กิโลกรัม 1.9) ถั่วเขียว ปริมาณการเพาะปลูก 10 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 12,340 กิโลกรัม และ 1.10) ถั่วลิสง มีปริมาณการเพาะปลูก 4 ไร่ ผลผลิตที่ได้ 1,490 กิโลกรัม 2) กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชน พบว่า ชุมชนมีการเข้ามามีส่วนร่วมเป็นอย่างดี และเข้ามามีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนการพัฒนาการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรผ่านกระบวนการจัดกิจกรรมและการพัฒนาต่าง ๆ ในรูปแบบต่าง ๆ ได้แก่ 2.1) การมีส่วนร่วมในการค้นหาปัญหาและสาเหตุของปัญหาเกี่ยวกับสินค้าทางการเกษตร 2.2) มีมีส่วนร่วมในการวางแผนการดำเนินงาน 2.3) การมีส่วนร่วมในการดำเนินงานหรือกิจกรรม 2.4) การมีส่วนร่วมในการรับผลประโยชน์ และ 2.5) การมีส่วนร่วมในการประเมินผลการพัฒนาการเพิ่มมูลค่าสินค่าทางการเกษตรของชุมชน และ 3) การพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรเชิงพาณิชย์ของชุมชนในเขตพื้นที่ตำบลหูทำนบ อำเภอปะคำ จังหวัดบุรีรัมย์ มีดังนี้ 3.1) แนวทางการพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่ามันเทศของชุมชน โดยชุมชนสามารถเพิ่มมูลค่ามันเทศเป็นขนมสาลี่มันเทศ คุกกี้มันเทศ ขนมครองแครงมันเทศ และผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ได้ ดังนั้น การพัฒนานวัตกรรมในการเพิ่มมูลค่าสินค้าทางการเกษตรมันเทศของชุมชนสรุปได้ 2 ประเด็น คือ 3.1.1) ผลิตภัณฑ์ที่ชุมชนต้องการ คือ ข้าวเกรียบมันเทศ ขนมมันรังนก ขนมไข่เต่ามันเทศ 3.1.2) ผลิตภัณฑ์ที่ร่วมกันวิเคราะห์เพื่อพัฒนาเป็นนวัตกรรมการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ โดยระดมความคิดร่วมกันระหว่างชุมชน นักวิจัย และผู้เชี่ยวชาญด้านผลิตภัณฑ์อาหาร ได้แก่ สาลี่มันเทศ คุกกี้มันเทศ และขนมครองแครงมันเทศ 3.2) กระบวนการเลือกผลิตภัณฑ์ นักวิจัยเลือกนำผลิตภัณฑ์ตัวอย่างของทั้ง 2 ประเด็น ได้แก่ ขนมมันรังนก และคุกกี้มันเทศ โดยการใช้ Tows Matrix ในการเลือกผลิตภัณฑ์ และ 3.3) ความต้องการในการพัฒนาผลิภัณฑ์ ชุมชนเลือกการพัฒนาผลิตภัณฑ์เป็นคุกกี้มันเทศ

คำสำคัญ