การค้นหาศักยภาพของเกษตรกรเพื่อนำไปสู่การผลิตข้าวอินทรีย์

บทคัดย่อ

งานวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว เพื่อศึกษาการรับรู้ ความรู้และทักษะการบริหารจัดการการผลิตข้าวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าว และแนวทาง การเตรียมความพร้อมของการผลิตข้าวอินทรีย์ โดยศึกษาจากกลุ่มเกษตรกรตัวอย่างในพื้นที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จำนวน 400 ราย ปีการเพาะปลูก 2559/60 วิธีการศึกษาเชิงปริมาณ และเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามจากการสัมภาษณ์เกษตรกรและเจ้าหน้าที่ทางการเกษตร เพื่อประมวลผลจากข้อมูลทางสถิติ อัตราส่วนร้อยละ ค่าเฉลี่ย ต้นทุนและผลตอบแทน และแนวทางการเตรียมความพร้อมของการผลิตข้าวอินทรีย์ของเกษตรกร เพื่อค้นหาศักยภาพการผลิตข้าวอินทรีย์ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผลการวิจัย พบว่าเกษตรกรกลุ่มตัวอย่างผู้ปลูกข้าวอายุเฉลี่ย 53 ปี ประสบการณ์ทำนาตั้งแต่ 19 ปีขึ้นไป ระดับการศึกษา ระดับการศึกษาสูงสุดของเกษตรกรกลุ่มตัวอย่างอยู่ในระดับประถมศึกษา รายได้หลักมาจากการทำนา รายได้ภาคเกษตรเฉลี่ยต่อครัวเรือนอยู่ระหว่าง 100,000 – 200,000 บาท จำนวนแรงงานครัวเรือนในภาคเกษตรเฉลี่ยครัวเรือนละ 2 ราย พื้นที่ทำการเกษตรเฉลี่ย 35 ไร่ ลักษณะการทำนาส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปแบบเจ้าของและเช่า พื้นที่ทำนาส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่มและตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ชลประทาน เกษตรกรส่วนใหญ่ปลูกข้าวด้วยวิธีหว่าน เนื่องจากเป็นการทำนาแบบเดิมที่สืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ และประหยัดแรงงานและเวลา แต่เกษตรกรประสบปัญหาต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้นจากต้นทุนปัจจัยการผลิต ค่าปุ๋ยเคมี ค่าสารเคมี และค่าน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งมาจากเกษตรกรประสบกับปัญหาวัชพืชในแปลงนา ซึ่งทำให้เกษตรกรสูญเสียผลประโยชน์ทั้งที่เป็นตัวเงินในส่วนของรายได้ที่ลดลง และทางอ้อมในเรื่องสุขภาพของเกษตรกรและสารเคมีตกค้างมาถึงผู้บริโภค อีกทั้งสิ่งแวดล้อมระบบนิเวศบริเวณแปลงนาจะเสื่อมคุณภาพ นอกจากนี้เกษตรกรส่วนใหญ่มีความคิดเห็นการผลิตข้าวอินทรีย์ไม่ได้แตกต่างกับการผลิตข้าวแบบอื่นๆ มีเพียงร้อยละ 10 ที่เห็นว่าการผลิตอินทรีย์มีความปลอดภัยทั้งต่อตัวเกษตรกรและสิ่งแวดล้อม และยังมีความเห็นในระดับปานกลาง ที่เกี่ยวกับความรู้ทั่วไปด้านการผลิต ความรู้ด้านการปลูก ความรู้ด้านผลผลิต และทักษะการบริหารจัดการที่เกี่ยวกับการผลิตข้าวอินทรีย์ อย่างไรก็ตามสภาพพื้นที่ทางภูมิศาสตร์และการได้รับการสนับสนุน ส่งเสริมและฝึกอบรมจากหน่วยงานภาครัฐ ยังเป็นศักยภาพที่แข็งแกร่งให้เกษตรกรเข้าถึงการผลิตข้าวอินทรีย์ได้ไม่ยากและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการผลิตข้าวที่ยั่งยืนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม คำสำคัญ : ข้าวอินทรีย์ / ศักยภาพ

คำสำคัญ