องค์ความรู้ จิตสำนึกรักษ์ และกระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาด้านดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้กระบวนการศึกษาแบบดนตรีชาติพันธุ์วิทยา มุ่งศึกษาสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ ๑๗ กลุ่มในจังหวัดเชียงราย ศึกษาแนวทางการสร้างจิตสานึกรักษ์ในวัฒนธรรมดนตรีชาติพันธุ์ให้เยาวชน และศึกษากระบวนการสืบทอดดนตรีชาติพันธุ์สู่เยาวชนในจังหวัดเชียงราย ผลการศึกษา องค์ความรู้ภูมิปัญญาด้านดนตรีชาติพันธุ์ทั้ง ๑๗ กลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเชียงราย พบองค์ความรู้ด้านดนตรีของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ โดยแบ่งออกตามลักษณะและการจัดประเภทดนตรี ดังนี้ ดนตรีไตเขิน ได้แก่ วงดนตรีราวงไตเขิน มีเครื่องดนตรีประกอบด้วย ซิง ปัตตายา ก๋อง ฮอก แฉ่ง และเพลงขับร้องเสิน ดนตรีไตลื้อ ได้แก่ การขับลื้อและปี่ลื้อ ดนตรีไตยวน ได้แก่ พิณเปี๊ยะ วงปี่จุม วงสะล้อ ซึง ขลุ่ย กลองป่งโป๊ง และวง ป๊าดก๊องมีเครื่องดนตรีประกอบด้วยระนาด ฆ้องวง ปี่แน กลองเต้งถิ้ง และการขับซอ ดนตรีไตยอง ได้แก่ วงกลองหลวง และวงกลองซิ้งหม่อง ดนตรีไตหย่า ได้แก่ เครื่องดนตรีติ้งต่อง และการขับร้องเพลงฮ้องคาม ดนตรีไตใหญ่ ได้แก่ วงจ๊าดไตปานเก่า วงมองเซิง และวงกลองก้นยาว ดนตรีบีซู ได้แก่ วงดนตรีสาหรับแห่ครัวตาน และวงเพลงขับร้องบีซู ดนตรีปวาเก่อญอ ได้แก่ เตหน่ากู เปอหน่าเนต และการขับร้องเพลงอือทา ดนตรีม้ง ได้แก่ เฆ้ง ดนตรีลาหู่ ได้แก่ นอ อ้าทา แลกาชุ้ย แจะโอ่ว โบโลโก่ เค่วมา แล้รู และเพลงขับร้องกาเม่อเว ดนตรีลีซู ได้แก่ ซือบือ ฝู่หลู หยื่อลุ และเพลงขับร้องโมะกั่วกัวตั๋ว ดนตรีอาข่า ได้แก่ ลาเจ่ ฉือลุ ชะอื่อ พิปะ บ่อฉ่อง และเพลงขับร้องอาข่า ดนตรีอิ้วเมี่ยน ได้แก่ ฟั่นติ อิ้วเมี่ยนโฌย๋ ม้ง และฉ่าวเจ้ย ดนตรีขมุ ได้แก่ โล้ง ซุ้ลร์ โทรอล์ ปี้ เกิลตอง คราบอ๊อก วงกลืนเมลคอนแทก และเพลงขับร้องเติ้ม ดนตรีดาราอั้ง ได้แก่ ดิ้ง วาล์ว ดิ้งกะนก และซะกว้าน ส่วนวงแห่มีเครื่องดนตรีประกอบด้วย กรึงแมงโจ กรึงแมงโซ้ง กรึงมะญ่าม โหม่งแรป มะญ่าม และอุ่มโหม่ง และเพลงขับร้องอื่มเจ้ง ดนตรีลัวะ ได้แก่ เซาะ สะติง เพลงขับร้องจ่ายปลั่ง และวงดนตรีแห่ประโคมจ่อมครึงเป๊ะ ดนตรีอีสานที่ปรากฏในจังหวัดเชียงราย ได้แก่ วงโปงลาง มีเครื่องดนตรีประกอบด้วย แคน พิณอีสาน โปงลาง โหวด กั๊บแก้บ วงกลองยาว และวงหมอลา แนวทางการสร้างจิตสานึกรักษ์ในวัฒนธรรมดนตรีชาติพันธุ์ให้เยาวชน ควรมีศูนย์การเรียนรู้ในชุมชน ควรมีโรงเรียนวัฒนธรรมชาติพันธุ์ในแต่ละพื้นที่ ควรมีการสร้างความเข้าใจระบบโน้ตสากล/ไทย เพื่อเป็นฐานในการอ่านโน้ตให้กับผู้เรียน กระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาด้านดนตรีชาติพันธุ์สู่เยาวชนในจังหวัดเชียงราย แบ่งกลุ่มออกเป็น ๓ ลักษณะการสืบทอด ได้แก่ ลักษณะเน้นการจดจา การปฏิบัติ ลักษณะเน้นความเข้าใจพื้นฐานก่อน และลักษณะเน้นเข้าใจความหมายของเพลงก่อนปฏิบัติ คาสาคัญ: กระบวนการสืบทอด/ จิตสานึก/ ดนตรีชาติพันธุ์/ วัฒนธรรม/ องค์ความรู้

คำสำคัญ