การศึกษารำมังคละในเขตอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาเรื่องรำมังคละในเขตอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและรวบรวมท่ารำมังคละในเขตอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ ที่ปรากฏในปัจจุบัน และวิเคราะห์ท่ารำมังคละในเขตอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ จำแนกตามองค์ประกอบของการแสดงนาฏศิลป์ไทย ได้แก่ ผู้แสดง ดนตรีและเพลง เครื่องแต่งกาย อุปกรณ์ประกอบการแสดง โอกาสที่ใช้แสดง รวมถึงท่ารำและกระบวนการรำ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ นำเสนอผลการวิเคราะห์แบบความเรียงเชิงพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า ปัจจุบันอำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ มีวงดนตรีมังคละ 1 วง ใช้เฉพาะในงานมงคล และไม่มีบทร้อง ได้แก่วงดนตรีมังคละพื้นบ้านกองโค ตำบลคอรุม อำเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ มีนางนัยนา ศรีเลิศ เป็นผู้ประสานงานจัดการแสดง มีนางเล็ก ขำทอง เป็นผู้ฝึกสอนและควบคุมวง นักดนตรีและนางรำในวงจำนวน 23 คน เพลงที่ใช้คือเพลงไม้หนึ่ง–เพลงไม้เจ็ด แต่ที่นิยมบรรเลงได้แก่เพลงไม้สี่ เพลงไม้ห้า เพลงไม้หกและเพลงไม้เจ็ด สำหรับเครื่องดนตรีประกอบด้วยกลองมังคละ กลองยืน กลองหลอน ปี่ชวา ฉิ่ง ฉาบยืน ฉาบหลอน กรับ อย่างละ 1 ชิ้น และฆ้อง 3 ใบ(ฆ้องนำ 1 ใบ และฆ้องตาม 2 ใบ พร้อมคานหาม) จำนวน 1 ชุด การแต่งกายนักดนตรีจะสวมเสื้อคอกลมลายดอก นุ่งโจงกระเบนสีพื้นหรือกางเกงม่อฮ่อม หรือกางเกงสมัยนิยม ใช้ผ้าขาวม้าคาดเอว ผู้รำเป็นผู้หญิงสวมเสื้อลายดอกแขนสั้นหรือเสื้อแขนกระบอก ผ้าแถบสีขาวพาดเฉียงบ่าซ้าย นุ่งโจงกระเบนสำเร็จรูปหรือนุ่งซิ่นยาวคลุมเข่า คาดเข็มขัดและสวมใส่เครื่องประดับตามความชื่นชอบของผู้แสดง ใช้ดอกไม้สดหรือแห้งทัดไว้ที่หูด้านซ้าย และสวมถุงเท้าสีขาว ท่ารำมังคละที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นรูปแบบของวิทยาลัยนาฏศิลปสุโขทัย จำนวน 13 ท่า ได้แก่ ท่าตกปรัก (กลองโยน), ท่าช้างประสานงา, ท่ากาสาวไส้, ท่ากวางเดินดง (กวางเหลียวหลัง), ท่าสอดสร้อยมาลาแปลง, ท่าไหว้, ท่าแม่หม้ายทิ้งแป้ง, ท่านางอาย, ท่าลิงอุ้มแตง, ท่าลิงขย่มตอ, ท่าผาลาเพียงไหล่, ท่าจีบยาว (รำกระบี่สี่ท่า), ท่ามอญชมดาว อีก 3 ท่าปรับปรุงโดยนายถนัดกิจ ขวัญแก้ว ได้แก่ ท่าตบมือ, ท่ากระโดดตบ และท่าจีบ–ปล่อย อีก 1 ท่านายถนัดกิจฯ นำมาจากการแสดงซันตูจ ได้แก่ ท่าปัด รวมทั้งสิ้นจำนวน 17 ท่า รูปแบบแถวในการแสดง 6 รูปแบบ ได้แก่ แถวหน้ากระดานคู่ สองแถวสับหว่าง, แถวหน้ากระดานเรียงเดี่ยวและปากพนัง (วีหงาย), แถวปากพนัง ชายยืนซ้อนหลังผู้หญิงคู่ตนเอง (วีหงาย), แถวปากพนังคู่ (วีหงายคู่), แถวรูปวงกลม, แถวเฉียงเรียงเดี่ยว(แถวตอนเรียงเดี่ยว รำเข้าเวที) และรูปแบบแถวสำหรับการนำขบวนแห่ 1 รูปแบบ ได้แก่ แถวตอนเรียงเดี่ยว (ชาย-หญิงอย่างละ 1 แถว รำคู่กัน) รวมทั้งสิ้น 7 รูปแบบ นางรำเป็นกลุ่มผู้สูงอายุในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลคอรุม ทั้งนี้ ไม่พบว่ามีการใช้อุปกรณ์ประกอบการแสดงแต่อย่างใด