การถอดบทเรียนองค์ความรู้ศิลปะการแสดงพื้นบ้าน ภาคตะวันออก สู่ฐานข้อมูลเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีพ

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์คือ 1) การจัดทำข้อมูลประวัติพัฒนาการและวิถีชีวิตชุมชน ประกอบด้วย ด้านประวัติ ด้านสังคมวิถีชีวิตและความเชื่อมโยงในชุมชน 2) การจัดทำองค์ความรู้ศิลปะการแสดงพื้นบ้าน ผลการศึกษาพบว่า 1) กรณีศึกษา: ศิลปะการแสดงหนังตะลุง คณะหนังตะลุงศิษย์สร้อยแสง พบว่า หนังตะลุงจังหวัดตราดได้รับมาจากจังหวัดพัทลุง แต่ยังไม่ทราบแน่ชัดถึงช่วงเวลาและบุคคลที่นำมาเผยแพร่ คณะหนังตะลุงศิษย์สร้อยแสง แยกมาจากคณะหนังตะลุงนายเปลื้อง สร้อยแสง ประมาณ 40 ปีมาแล้ว มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตชุมชน เพื่อเป็นกิจกรรมประกอบพิธีกรรมของชุมชน คือ การแก้บน และยังเป็นวัฒนธรรมบันเทิงให้กับชุมชนในอดีตอีกด้วย ปัจจุบันคณะหนังตะลุงที่เก่าแก่ในจังหวัดตราดเหลือเพียง 1 คณะ คือคณะหนังตะลุงศิษย์สร้อยแสดง ซึ่งยังคงรักษาเอกลักษณ์การแสดงหนังตะลุงจังหวัดตราดไว้ได้ โดยองค์ความรู้ที่สำคัญได้แก่ วิธีการเชิดหนังที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ การร้องการพากษ์ที่มีสำเนียงเฉพาะท้องถิ่น ซึ่งทั้งหมดถือเป็นอัตลักษณ์ที่สำคัญของหนังตะลุงจังหวัดตราด 2) กรณีศึกษา: ศิลปะการแสดงพื้นบ้าน เพลงลำภา คณะเพลงลำภาวัดบางปรือ พบว่า การแสดงเพลงลำภาในเขตตำบลห้วยแร้ง จะมีคณะเพลงลำภาประจำแต่ละวัด หน้าที่ของคณะเพลงลำภาคือ การขอรับบริจาคสิ่งของเงินทองจากชาวบ้าน เพื่อนำไปทำบุญให้กับวัดในหมู่บ้าน โดยใน 1 ปี จะมีการแสดงเพื่อขอรับบริจาคเพียงหนึ่งครั้งในเทศกาลสงกรานต์ คณะเพลงลำภาวัดบางปรือจะแสดงทุกวันที่ 14 เมษายนของทุกปี โดยเริ่มออกเดินร้องเพลงขอรับบริจาคตั้งแต่เวลา 18.00 น. จนถึงเวลา 6.00 น. ของวันที่ 15 เมษายน สิ่งของต่างๆ จะนำไปถวายวัดในพิธีทำบุญขนทรายเข้าวัด ศิลปะการแสดงพื้นบ้านเพลงลำภา จึงเป็นความเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตของคนในชุมชน ในการทำหน้าที่ทำนุบำรุงศาสนา โดยชาวบ้านจะอาสาออกมาตั้งคณะเพลงลำภา และสืบทอดให้คนรุ่นต่อๆ มาได้ดำเนินการมาจนถึงปัจจุบัน องค์ความรู้ของการร้องเพลงไม่ได้ถ่ายทอดกันแบบจริงจัง เป็นการถ่ายทอดแบบเข้าร่วมในกิจกรรมและจดจำวิธีการร้องร่วมกันไป มีเนื้อร้องแบ่งเป็น 3 ขั้นตอน คือ การร้องเตือน การร้องขอ และการร้องลาให้ศีลให้พร ปัจจุบันคณะเพลงลำภาวัดบางปรือ ยังคงสืบทอดบทเพลงผ่านเทศกาลสงกรานต์จนถึงปัจจุบัน

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ