การอนุรักษ์และสืบสานความหลากหลายทางชีวภาพของภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารพื้นเมืองภายใต้การมีส่วนร่วมของกลุ่มชาติพันธุ์อึมปี้ ตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมือง จังหวัดแพร่

บทคัดย่อ

การอนุรักษ์และสืบสานความหลากหลายทางชีวภาพของภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารพื้นเมืองภายใต้การมีส่วนร่วมของกลุ่มชาติพันธุ์อื่มขี้ ตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมือง จังหวัดแพรมีวัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์และสืบสานความหลากหลายทางชีวภ ภาพด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารพื้นเมืองภายใต้การมีส่วนร่วมของกลุ่มชาติพันธุ์อึมปี้ผ่านกระบวนการเรียนรู้ร่วมกับคนในท้องถิ่นภายใต้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทุก ภาคส่วน เพื่อให้เกิดการอนุรักษ์และสืบทอดความหลากหลายทางวัฒนธรรมอาหารพื้นบ้าน อึมปี้เป็นชนเผ่าเชื้อสายโลโล เดิมอาศัยอยู่ที่ทิเบตตอนได้ แล้วภายหลังได้อพยพมาอาศัยอยู่ในประเทศไทยที่บ้าน สะเกิน ตำบลยอด อำเภอสองแดว จังหวัดน่าน และบ้านตงตำบลสวนเขื่อน อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ ประชาชนชาวอึมปี้ บ้านดง ส่วนใหญ่ใช้ภาษาอึมปี้ในการสื่อสารระหว่างกลุ่มชนเดียวกัน และใช้ภาษาดำเมืองเป็นภาษาในการติดต่อสื่อสารกับกลุ่มคนอื่น ๆ อย่างไรก็ตาม ด้วยสภาพแวดล้อมทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปเป็นสังคม บทนนิยม มากขึ้น ทั้งเป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ท่มกลางคนไทยวนไทลื้อ ทำให้พื้นที่ของชุมชนมีความเสี่ยงต่อการสูญหายทางภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหาร ในปัจจุบันอาหารที่ถือว่าเป็นอัตลักษณ์และยังคงหลงเหลือ ได้แก่ ก่ปุแปะ (ปิ้งชะอมยัดไส้), กะแหน่กะลา (ยำหน่อไม้), พะสะ (เห็ดนึ่ง) และกลิ่งล่าห้อซื่อโค (น้ำพริกผักนึงใส่ข้าวเบื่อ) เนื่องจากสถานการณ์ปัญหาการขาดผู้สืบทอดโดยเฉพาะกลุ่มเด็กและเยาวชนที่ไม่รู้จัก ไม่นิยมทาน ไม่สามารถปรุงอาหารได้ ดังนั้น ประชาชนในชุมชนบั้านตงจึงได้เสนอแนวทางในการอนุรักษ์และสืบสานอาหารพื้นเมืองของชุมชน คือ 1) จัดกิจกรรมที่ให้ประชาชนในชุมชนได้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์อาหารพื้นเมือง 2) จัดอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับอาหารพื้นเมืองแบบดั้งเดิม ให้คนรุ่นใหม่ 3) จัดกิจกรรมในการเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับอาหารพื้นเมืองของชาวอึมปี้ให้คนภายนอกชุมชนและชุมชนอื่น ๆ 4) จัดกิจกรรมการแลกเปลี่ยนขั้นตอนและวิธีการปรุงอาหารที่เป็นชนิดเดียวกัน และ 5) การเผยแพร่อาหารพื้นเมืองของชุมชนให้ประชาชนทั่วไป ซึ่งชุมชนได้คัดเลือกแนวทางการจัดกิจกรรมที่เป็นการอนุรักษ์และสืบสานความหลากหลายด้านอาหารพื้นเมืองของชุมชนโดยเฉพาะอาหารที่ถือว่าเป็นอัตลักษณ์ของชุมชนที่มีมาแต่ดั้งเดิมให้แก่เด็กและเยาวชนของ ชุมชนเพื่อให้อาหารเหล่านั้นยังคงอยู่ต่อไป จากการดำเนินกิจกรรม กลุ่มตัวอย่างเกิดความพึงพอใจต่อแนวทางการจัดกิจกรรม อยู่ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ย 4.29 ( X= 4.29)โดยเฉพาะการช่วยสนับสนุนให้เด็กและเยาวชนรับประทานอาหารพื้นเมืองมากที่สุด โดยมีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก มีค่าเฉลี่ย 4.43 (มี X= 4.43 ) รองลงมาคือ กิจกรรมนี้ช่วยให้อาหารพื้นเมืองของชาวอึมปี้เกิดการสืบสานและอนุรักษ์ให้คงอยู่ต่อไป มีค่าเฉลี่ย 4.41 (X= 4.41) และความพึงพอใจต่อกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วม โครงการ มีค่าเฉลี่ย 4.35 (X=4.35) ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ในอนาคตชุมชนควรจัดกิจกรรมให้มีความต่อเนื่อง โดยกลุ่มแกนนำของชุมชนควรเข้ามามีบทบาทหลักในการจัดกิจกรรมในครั้งต่อๆ ไป เพื่อให้เกิดความต่อเนื่อง ยั่งยืน

คำสำคัญ