การศึกษาเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ กับผู้ป่วยที่ใช้ยาตำรับสหัศธาราในคลินิกแพทย์แผนไทย ในโรงพยาบาลแบ่งตามลักษณะภูมิประเทศ ตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย

บทคัดย่อ

ยาสหัศธารา เป็นยาที่บรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ ประเภทบัญชียาจากสมุนไพร กลุ่มยาแผนไทยหรือยาแผนโบราณที่ช่วยรักษากลุ่มอาการทางกล้ามเนื้อและกระดูก ซึ่งในปี พ.ศ. 2563 ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ได้รายงานว่า “ยาสหัศธารา” เป็นยาแผนไทยหรือยาแผนโบราณที่ได้รับรายงานอาการไม่พึงประสงค์มากที่สุด โดยอาการไม่พึงประสงค์ดังกล่าวมีความหลากหลาย เช่น มีผื่น ลมพิษ วิงเวียนศีรษะ เป็นต้น อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันยังไม่พบข้อมูลใดที่สามารถอธิบายอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาสหัศธาราที่เกิดขึ้นได้ การนำองค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยมาประยุกต์ใช้ในการศึกษาผลการรักษาและความปลอดภัยของผู้ใช้ยาสหัศธารา จึงเป็นการพัฒนา ผสมผสาน และเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์แผนปัจจุบัน ดังนั้น ผู้วิจัยจึงได้จัดทำโครงการวิจัยนี้ขึ้น เพื่อให้เกิดหลักฐานเชิงประจักษ์ สามารถนำความรู้ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในการสร้างแนวทางการจ่ายยาสหัศธารา เพื่อลดโอกาสการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ และสร้างความเชื่อมั่นต่อการใช้ยาสหัศธาราในระบบสุขภาพต่อไป วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาอัตราการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ในผู้ป่วยที่ใช้ยาสหัศธาราในคลินิกแพทย์แผนไทย ในแต่ละลักษณะภูมิประเทศตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสมุฏฐานการเกิดโรคด้านการแพทย์แผนไทยและปัจจัยต่าง ๆ กับการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ในผู้ป่วยที่ใช้ยาสหัศธาราในคลินิกแพทย์แผนไทย ในแต่ละลักษณะภูมิประเทศตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย ขอบเขตการวิจัย งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาแบบย้อนหลัง (Retrospective case-control study) โดยรวบรวมข้อมูลจากผู้ป่วยที่ได้รับการสั่งจ่ายยาสหัศธารา และได้รับการติดตามการใช้ยาอย่างน้อย 1 ครั้ง หลังจากได้รับการสั่งจ่ายยาในคลินิกแพทย์แผนไทยในโรงพยาบาลที่คัดเลือก ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2557 - 31 ธันวาคม พ.ศ. 2561 วิธีวิจัย เป็นการศึกษาเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับเหตุการณ์ดังกล่าว โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากเวชระเบียนของผู้ป่วยที่เข้ารับบริการระหว่างวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2557 ถึง 31 ธันวาคม พ.ศ. 2561 ในโรงพยาบาลที่เปิดให้บริการด้านการแพทย์แผนไทย ซึ่งตั้งอยู่ในพื้นที่ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคกลาง ภาคใต้ หรือภาคตะวันออก โดยใช้เกณฑ์การคัดเลือกโรงพยาบาลตามองค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทย เรื่อง “ประเทศสมุฏฐาน” ตามตำราเวชศึกษา แพทย์ศาสตร์สังเขป เล่ม 1 โดยพระยาพิศณุประสาทเวช (พ.ศ. 2496) เมื่อรวบรวมข้อมูลเรียบร้อยแล้ว จะนำมาวิเคราะห์เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างสมุฏฐานการเกิดโรค และปัจจัยต่าง ๆ กับการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ โดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปในการวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติ เครื่องมือที่ใช้ แบบบันทึกการเก็บข้อมูล (Case Record Form) ผลการวิจัย พบว่าอัตราการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ในผู้ป่วยที่ใช้ยาสหัศธาราในคลินิกแพทย์แผนไทย คือ 26.44% หลักฐานเชิงประจักษ์แสดงให้เห็นว่ามีปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ และสามารถระบุความสัมพันธ์ระหว่างสมุฏฐานการเกิดโรคกับปัจจัยต่าง ๆ ในแต่ละลักษณะภูมิประเทศ ตามศาสตร์การแพทย์แผนไทยได้ การนำผลของวิทยานิพนธ์ไปใช้ สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อสร้างแนวทางการสั่งจ่ายยาสหัศธารา เพื่อลดโอกาสการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ และสร้างความเชื่อมั่นในการใช้ยาสหัศธาราในระบบสุขภาพ

คำสำคัญ