การศึกษาการลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและตัวบ่งชี้ทางชีวภาพในการเลี้ยงปลาพื้นบ้านร่วมกับระบบเกษตรปลอดภัย
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพของแมลงน้ำในระบบนิเวศในบ่อน้ำนาแบบใช้สารเคมี และนาแบบเกษตรปลอดภัย เพื่อใช้เป็นตัวบ่งชี้คุณภาพน้ำ โดยการลงพื้นที่เก็บตัวอย่างและวิเคราะห์คุณภาพน้ำและแมลงน้ำในบ่อน้ำนาแบบใช้สารเคมี และนาแบบเกษตรปลอดภัย พื้นที่เป้าหมายกลุ่มจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างสอง ได้แก่ ศรีสะเกษ อำนาจเจริญ ยโสธร และอุบลราชธานี การเก็บตัวอย่างน้ำและแมลงน้ำทำในช่วงฤดูแล้ง และฤดูฝน จากการวิเคราะห์ค่าดัชนีความหลากชนิด (Shannon-Wiener’s index: H) ของแมลงน้ำ พบว่า H ของนาแบบเกษตรปลอดภัยในทุกพื้นที่ศึกษาทั้ง 4 จังหวัดมีค่าสูงกว่า H ของนาแบบใช้สารเคมีทุกพื้นที่ศึกษา ส่วนค่าดัชนีความสม่ำเสมอ (Evenness index: J) และค่าดัชนีความมากชนิด มีผลใกล้เคียงกันในนาแบบเกษตรปลอดภัยและนาเคมี ซึ่งความหลากหลายและจำนวนแมลงน้ำที่พบในนาแบบเกษตรปลอดภัย จังหวัดยโสธร สูงที่สุดคือ 7 อันดับ 17 วงศ์ ส่วนในนาที่ใช้สารเคมี จังหวัดยโสธร พบแมลงน้ำ 5 อันดับ 13 วงศ์ โดยแมลงน้ำกลุ่มที่เป็นนักล่าได้แก่ มวนน้ำ ด้วงน้ำ และ แมลงปอ มีความหลากหลายมากที่สุด และพบแมลงน้ำที่เป็นตัวบ่งชี้คุณภาพน้ำดี-ดีมาก ได้แก่กลุ่ม แมลงชีปะขาว แมลงหนอนปลอกน้ำ และแมลงสโตนฟลาย ในพื้นที่นาแบบเกษตรปลอดภัยซึ่งสอดคลองกับผลการตรวจวัดคุณภาพน้ำในห้องปฏิบัติการ อีกส่วนหนึ่งของการศึกษาคือการประเมินปริมาณก๊าซเรือนกระจกจากการทำนาตามคู่มือการจัดทำบัญชีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศปี ค.ศ. 2006 โดยการรวบรวมข้อมูลการทำนาปี พ.ศ. 2560 ของเกษตรกร ในหมู่บ้านเห็นอ้ม ตำบลโพนยาง อำเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ ผลการศึกษาพบว่า การทำนาเกษตรแบบปลอดภัยมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 330.46 kg CO2 eq./ไร่ นาที่ใช้สารเคมีมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจก 314.47 kg CO2 eq./ไร่ ก๊าซเรือนกระจกที่ปล่อยจากการทำนาส่วนใหญ่เป็นก๊าซมีเทนร้อยละ 79 ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ร้อยละ 17 และ ก๊าซไนตรัสออกไซด์ร้อยละ 4 โดยจะเห็นว่าปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ของการทำนาทั้ง 2 แบบ มีค่าใกล้เคียงกัน แต่ปริมาณก๊าซไนตรัสออกไซด์ของนาเคมีจะสูงกว่า เนื่องมาจากการใช้ปุ๋ยเคมีซึ่งมีปริมาณไนโตรเจนสูง ในขณะที่ปริมาณมีเทนจากการทำนาเกษตรปลอดภัยสูงกว่านาเคมี เนื่องจากการใส่สารอินทรีย์ ปุ๋ยอินทรีย์ลงในนาข้าวแบบน้ำขัง ส่งผลให้ปริมาณมีเทนสูงจากปฏิกิริยาการย่อยสลายสารอินทรีย์ในสภาพไร้ออกซิเจน คำสำคัญ: แมลงน้ำ นาข้าว การปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี คุณภาพน้ำ ก๊าซเรือนกระจก