การรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เรื่อง พิธีกรรมและบททำขวัญข้าวในจังหวัดนครปฐม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยเรื่อง การรวบรวมและจัดเก็บข้อมูลมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเรื่องพิธีกรรมและบททำขวัญข้าวในจังหวัดนครปฐม นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) รวบรวมและจัดทำฐานข้อมูลปราชญ์ชาวบ้านที่มีภูมิปัญญาเกี่ยวกับพิธีกรรมการทำขวัญข้าว 2) วิเคราะห์ภูมิปัญญาของปราชญ์ชาวบ้านเกี่ยวกับพิธีกรรมการทำขวัญข้าว และ 3) วิเคราะห์และตีความเนื้อหาบททำขวัญข้าวในจังหวัดนครปฐม เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพที่มีลักษณะเป็นการศึกษาเฉพาะเรื่องกับกลุ่มตัวอย่างขนาดเล็ก กลุ่มตัวอย่างคือ ปราชญ์ชาวบ้านในพื้นที่จังหวัดนครปฐม ซึ่งได้จากการใช้เทคนิคการสุ่มแบบอ้างอิงต่อเนื่องปากต่อปาก (Snowball Sampling Technique) ค้นพบกลุ่มตัวอย่างที่มีคุณสมบัติตามเกณฑ์ที่กำหนดทั้งสิ้น 56 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก นำข้อมูลมาจัดหมวดหมู่ ตรวจสอบความถูกต้อง วิเคราะห์และสังเคราะห์ โดยวิธีการพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า จังหวัดนครปฐมยังคงมีการประกอบพิธีกรรมการทำขวัญข้าวใน 2 ลักษณะ คือ ชาวนาทำในที่นาของตนเอง และร่วมกันทำในพื้นที่สาธารณะโดยการสนับสนุนของหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง มีปราชญ์ชาวบ้านที่มีภูมิปัญญาเกี่ยวกับพิธีกรรมการทำขวัญข้าว จำนวน 56 คน ในจำนวนนี้ มี 18 คน ที่เป็นทั้ง หมอขวัญ และ ผู้รู้เกี่ยวกับพิธีกรรม ส่วนที่เหลืออีก 38 คน เป็นเพียง ผู้รู้เกี่ยวกับพิธีกรรม โดยอาศัยอยู่ในอำเภอกำแพงแสนมากที่สุด รองลงมา คือ อำเภอบางเลน และอำเภอเมือง ด้านการวิเคราะห์ภูมิปัญญาเกี่ยวกับพิธีกรรมการทำขวัญข้าว พบว่า องค์ความรู้ที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมา มี 3 ด้าน คือ ภูมิปัญญาเกี่ยวกับฤดูกาลและช่วงเวลาประกอบพิธีกรรม ภูมิปัญญาเกี่ยวกับสถานที่ที่จัดพิธีกรรมทำขวัญข้าว และภูมิปัญญาเกี่ยวกับฤกษ์ยามและวันเวลา ส่วนการวิเคราะห์เนื้อหาและตีความบททำขวัญข้าว พบว่า บททำขวัญข้าวได้สะท้อนภาพความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งเหนือธรรมชาติ ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ ความเชื่อแบบ พุทธศาสนาชาวบ้าน ที่แสดงความสัมพันธ์แน่นแฟ้นระหว่าง พุทธ ผี และ พราหมณ์ และวิธีคิดแบบ องค์รวม ที่เชื่อว่าการดำรงอยู่ของสรรพสิ่งแต่ละส่วนนั้นมีความสัมพันธ์และมีผลกระทบต่อกันและกัน ในลักษณะเดียวกับ อิทัปปัจจยตา