ศึกษาการลดต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านพลังงานและเพิ่มมูลค่าผลผลิตในระบบเกษตรอินทรีย์ด้วยนวัตกรรมพลังงานทางเลือกของกลุ่มเกษตรอินทรีย์และพลังงานตำบลชุมแสง อ.จอมพระ จ.สุรินทร์

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยการลดต้นด้านพลังงานและการเพิ่มมูลค่าผลผลิตในระบบเกษตรอินทรีย์ด้วยนวัตกรรมพลังงานทางเลือกกลุ่มเกษตรอินทรีย์และพลังงานตำบลชุมแสง อ.จอมพระ จ.สุรินทร์ เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพและใช้ตัวเลขทางสถิติวิเคราะห์ผลการศึกษา ปัญหานำการวิจัย ประกอบด้วย ความคุ้มค่าของการลงทุนใช้เทคโนโลยีพลังงานแสงอาทิตย์ในระบบการผลิตแบบอินทรีย์ของเกษตรกร การลดต้นทุนค่าใช้จ่าย เพิ่มคุณค่าของผลผลิต และการบูรณาการนโยบายและแผนพัฒนาตำบล วัตถุประสงค์การศึกษาวิจัยเพื่อศึกษาต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านพลังงานในระบบการผลิตแบบอินทรีย์กลุ่มเกษตรอินทรีย์และพลังงานทางเลือกตำบลชุมแสง ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำและปลายน้ำ ศึกษารูปแบบนวัตกรรมทางเลือกที่เหมาะสมในการลดต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านพลังงานและการเพิ่มมูลค่าผลผลิตในระบบการผลิตแบบอินทรีย์ของกลุ่มเกษตรอินทรีย์และพลังงานทางเลือกตำบลชุมแสง และเพื่อขยายผลการเข้าถึงความรู้และนำใช้เทคโนโลยีพลังงานทางเลือกที่เหมาะสมในการลดต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านพลังงานและเพิ่มมูลค่าผลผลิตในระบบการผลิตแบบอินทรีย์ของกลุ่มเกษตรอินทรีย์และพลังงานทางเลือกตำบลชุมแสง วิธีการดำเนินงาน ประกอบด้วย การคัดเลือกกลุ่มประชากรที่เป็นสมาชิกกลุ่มเกษตรอินทรีย์และพลังงานตำบลชุมแสง การเก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามและแบบบันทึกฟาร์มเป็นเครื่องมือในการสัมภาษณ์กลุ่มและเจาะลึกรายบุคคล ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรกลุ่มตัวอย่างที่ลดต้นทุนการผลิตได้ มีการปรับเปลี่ยนแนวคิด การออกแบบผังแปลน การจัดการแปลงไร่นาและการจัดการตลาด รวมถึงการนำใช้ระบบโซล่าเซลล์เพื่อการสูบน้ำและการปรับมาใช้เครื่องจักรกลขนาดเล็ก ตัวอย่างกรณีการผลิตข้าว ต้นทุนลดลงจากไร่ละ 2,600-2,800 บาท เป็น 2,042.12 บาท ทางด้านต้นทุนค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน พบว่า ค่าใช้จ่ายด้านพลังงานเฉลี่ยต่อไร่ลดลงจากปี 2564 ค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน 497.73 บาทต่อไร่ เป็น 409.80 บาท ต่อไร่ ในปี 2565 ปัจจัยที่ส่งผลต่อการลดต้นทุนที่สำคัญ คือ การออกแบบผังแปลงที่เหมาะสม รวมถึงการจัดการดิน น้ำและพลังงาน อีกทั้งสภาพดินฟ้าอากาศที่เอื้ออำนวย สำหรับการขยายผลความรู้และการนำใช้เทคโนโลยีพลังงานทางเลือก พบว่า เกษตรกรในตำบลชุมแสงมีการใช้ระบบโซล่าเซลล์เพื่อการสูบน้ำ 108 ราย คิดเป็นร้อยละ 11.91 ของจำนวนครัวเรือนทั้งหมด สำหรับเกษตรกรกลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการ 45 ราย พบว่า มีการใช้เทคโนโลยีพลังงานทางเลือก ร้อยละ 80เหตุปัจจัยสำคัญ เกิดจากผลกระทบภัยแล้ง ราคาเทคโนโลยีพลังงานทางเลือกที่ถูกลดลง หน่วยงานภาครัฐและสถาบันการเงินให้การสนับสนุนด้านเงินทุน ในการขยายผลเทคโนโลยีพลังงานทางเลือก ได้สร้างรายได้ให้แก่กลุ่มช่างเป็นเงิน 138,400 บาท ข้อจำกัดสำคัญในการขยายผลคือเงินลงทุนระบบ ในส่วนของการใช้ตู้อบพลังงานแสงอาทิตย์เพื่อแปรรูปผลผลิตและสมุนไพร พบว่า เกษตรกรเน้นเพื่อการบริโภคในครัวเรือนเป็นหลัก รายได้จากการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ จำนวน 9,000 บาท เป็นผลิตภัณฑ์น้ำมันนวดสมุนไพรและสบู่ถ่าน โดยการจัดจำหน่ายในชุมชน ข้อจำกัดของการแปรรูป คือ มาตรฐานผลิตภัณฑ์ ซึ่งมีผลต่อช่องทางการทำตลาดของชุมชน นอกเหนือจากนี้ ชุมชนมีช่างพลังงานชุมชนคนรุ่นใหม่เพิ่มขึ้น 5 ราย และมีการบูรณาการแผนพลังงานร่วมกับองค์การบริหารส่วนตำบลชุมแสง โดยจัดทำเป็นข้อบัญญัติตำบลอย่างเป็นรูปธรรม ข้อเสนอแนะต่อการศึกษาวิจัย ควรมีการศึกษาการพัฒนายกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน การพัฒนานโยบายพลังงานทางเลือกของท้องถิ่น และรูปแบบการขยายผลเชิงความรู้และเทคโนโลยีพลังงานทางเลือกที่มีประสิทธิภาพ คำสำคัญ (Key words) ต้นทุนด้านพลังงานทางเลือก เกษตรอินทรีย์ นวัตกรรมพลังงานทางเลือก

คำสำคัญ