การจัดการความรู้พลังงานทางเลือกเพื่อลดความเหลื่อมล้ำชุมชนท้องถิ่นสุรินทร์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ชุมชนมีค่าใช้จ่ายด้านพลังงานสูงขึ้นทุกๆปี ทางออกประการหนึ่งคือการใช้พลังงานทางเลือกในพื้นที่ให้มากขึ้น แต่พบว่าชุมชนยังเข้าไม่ถึงพลังงานทางเลือก เพราะขาดข้อมูล ความรู้ และกลไกการจัดการที่มีศักยภาพ ช่วงเวลาปี 2560-2563 ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสุรินทร์และภาคีเครือข่าย ได้พัฒนารูปธรรมการจัดการพลังงานทางเลือกชุมชน 9 ตำบลและเห็นว่าจะเป็นประโยชน์ต่อการแก้ไขปัญหาดังกล่าว จึงได้ดำเนินการจัดการความรู้พลังงานทางเลือกเพื่อลดความเหลื่อมล้ำชุมชนท้องถิ่นสุรินทร์ขึ้น มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารวบรวมความรู้การจัดการพลังงานทางเลือกจังหวัดสุรินทร์ ปฏิบัติการยกระดับ และขยายผลองค์ความรู้ ทีมวิจัยใช้กระบวนการวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Community-based Research: CBR) มีพื้นที่ศึกษา 9 ตำบล กลุ่มเป้าหมาย 170 คน ในการเก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์และสังเคราะห์ความรู้ ทดลองปฏิบัติการขยายผลในพื้นที่ 4 ตำบล และสรุปบทเรียนร่วมกัน ผลการศึกษา พบว่า มีชุดความรู้การจัดการพลังงานทางเลือกจังหวัดสุรินทร์ 5 เรื่อง ประกอบด้วย กลไกการจัดการพลังงานชุมชน นวัตกรรมพลังงานทางเลือกชุมชน การบูรณาการแผนพลังงานทางเลือก การจัดการพลังงานในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน แนวคิดและกระบวนการส่งเสริมพลังงานทางเลือกชุมชนท้องถิ่นสุรินทร์ จากการได้นำชุดความรู้ไปทดลองยกระดับและขยายผล ส่งผลให้เกิดพื้นที่ต้นแบบ 2 ตำบล คือ ชุมแสงและแนงมุด เกิดนวัตกรพลังงานชุมชน 40 คน ชุมชนมีความรู้มากขึ้นกว่า 500 คน และมีการใช้เทคโนโลยีพลังงานทางเลือกเพิ่มขึ้น 227 คน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 ตำบล และ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล วิทยาเขตสุรินทร์ (มทร.สร.) มีโครงการและทรัพยากรสนับสนุนแผนการจัดการพลังงานทางเลือกของชุมชน สำหรับรูปแบบขยายผลองค์ความรู้ พบว่า การขยายมิติเชิงพื้นที่ มี 2 รูปแบบ ได้แก่ ศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสุรินทร์ได้นำความรู้ไปปฏิบัติการขยายผลในพื้นที่ใหม่ และศูนย์วิจัยพลังงาน มทร.สร.นำไปใช้ในพื้นที่ จ.บุรีรัมย์ การขยายผลเชิงกลุ่มคน มี 2 รูปแบบ ได้แก่ การอบรมเชิงปฏิบัติการ/นิทรรศการเผยแพร่ และการเผยแพร่ทางออนไลน์ ส่วนการขยายผลเชิงนโยบายใช้กระบวนการพัฒนาและขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะระดับตำบล 4 ตำบล ข้อเสนอ ชุมชนควรพัฒนาศักยภาพคนทำงาน ระบบข้อมูล แผนแม่บทพลังงานทางเลือก พัฒนานวัตกรรม และส่งเสริมการใช้ในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรสนับสนุนกลไกคณะทำงานพลังงานในพื้นที่ให้มีศักยภาพเพิ่มขึ้น จัดทำแผนงานแบบบูรณาการ และเชื่อมประสานแหล่งทุน สถาบันการศึกษาควรพัฒนาโครงการต่อยอดการจัดการพลังงานทางเลือกและเศรษฐกิจชุมชนในพื้นที่เดิม ผ่านโครงการต่างๆ โครงการ T2T งบจังหวัด และกลุ่มจังหวัด คณะทำงานทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และพลังงาน ควรนำความรู้ไปจัดทำแผนการส่งเสริมและสนับสนุนการจัดการพลังงานทางเลือกระดับจังหวัด ของบประมาณประจำปีของจังหวัด สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ ควรสนับสนุนศูนย์ประสานงานวิจัยเพื่อท้องถิ่นจังหวัดสุรินทร์ให้มีศักยภาพในการทำบทบาทโหนดในพื้นที่ต่อไป และสนับสนุนงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น (Community-based Research: CBR) แต่ละพื้นที่อย่างน้อย 3 ปี เพื่อสามารถตอบโจทย์และแก้ไขปัญหาในพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรมยิ่งขึ้น