การพัฒนาศักยภาพผลผลิตข้าวนาที่สูงด้วยนวัตกรรมเพื่อความมั่นคงทางอาหารของกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงภาคเหนือตอนบน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
ศักยภาพการให้ผลผลิตข้าวนาที่สูงในภาคเหนือตอนบน มีความผันแปรที่เกิดจากหลายปัจจัย งานวิจัยนี้จึงมีการสำรวจปัญหาการผลิตข้าว ทดสอบและถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตและอารักขาของกรมการข้าว เพื่อเพิ่มศักยภาพของผลผลิตข้าวนาที่สูงในแต่ละพื้นที่ โดยเกษตรกรมีส่วนร่วม จำนวน 12 หมู่บ้าน รวม 208 ราย ในจังหวัดเชียงใหม่ และแม่ฮ่องสอน พบว่า เกษตรกรได้สายพันธุ์/พันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับพื้นที่ และตรงตามความต้องการของเกษตรกร พันธุ์ข้าวที่เหมาะสมกับพื้นที่ระดับความสูงมากกว่า 1,000 เมตรจากระดับทะเลปานกลาง คือ พันธุ์บือโปะโละแม่นาจางเหนือ บือโปะโละหัวปอน ขะสอ 62 และขาหนี่ 117 พื้นที่ระดับความสูงน้อยกว่า 1,000 เมตรจากระดับทะเลปานกลาง คือ พันธุ์บือเนอมูแม่แจ่ม (BNM9) บือโปะโละห้วยไม้ดำ ขาหนี่ (พื้นเมือง) ขาหนี่ 117 กิ๋นบ่เสี้ยง และสายพันธุ์ CMIC06022-MLB-38-1 โดยมีศักยภาพให้ผลผลิตดี ต้านทานโรคไหม้ คุณภาพการหุงต้มรับประทานดี ด้านปัญหาอารักขาข้าวที่ส่งผลกระทบต่อผลผลิต ได้แก่ โรคไหม้ เพลี้ยกระโดดหลังขาว และแมลงหลังการเก็บเกี่ยว เมื่อปรับใช้เทคโนโลยีของกรมการข้าว พบว่า ผลผลิตข้าวนาที่สูงในกรรมวิธีของกรมการข้าว มากกว่ากรรมวิธีการปฏิบัติของเกษตรกรอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ความเชื่อมั่น 95 เปอร์เซ็นต์ พบการเกิดโรคข้าว ได้แก่โรคไหม้ โรคใบจุดสีน้ำตาล และโรคเมล็ดด่าง โดยแสดงค่าเฉลี่ยความรุนแรงและการเกิดโรคในกรรมวิธีของกรมการข้าวน้อยกว่ากรรมวิธีของเกษตรกร โดยเฉพาะโรคใบจุดสีน้ำตาลในระยะตั้งท้อง ที่แสดงค่าเฉลี่ยความรุนแรงของโรคในกรรมวิธีของกรมการข้าวแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ความเชื่อมั่น 95 เปอร์เซ็นต์ เมื่อเปรียบกับกรรมวิธีของเกษตรกร และพบการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล แต่ไม่พบความแตกต่างทางสถิติระหว่างกรรมวิธีของกรมการข้าวและกรรมวิธีของเกษตรกร โดยพบในพื้นที่จังหวัดแม่องสอนมากกกว่าจังหวัดเชียงใหม่ นอกจากนี้การถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ดีเพื่อใช้ในชุมชน โดยการจัดทำแปลงสาธิตในพื้นที่ให้เกษตรกรได้มีโอกาสฝึกปฏิบัติจริง พบว่าเมล็ดพันธุ์จากแปลงสาธิตมีคุณภาพดีกว่าเมล็ดพันธุ์จากแปลงเกษตรกร และมี 2 แปลงสาธิตที่เมล็ดพันธุ์ผ่านมาตราฐานเมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์จำหน่าย ในการปรับใช้เทคโนโลยีหลังการเก็บเกี่ยว เพื่อลดความสูญเสียจากการเข้าทำลายของแมลงศัตรูข้าวด้วยถุงพลาสติกสุญญากาศและคลุกด้วยสมุนไพรป้องกันกำจัดแมลง (ผงว่านน้ำ) พบว่า การตรวจสอบปริมาณแมลงศัตรูหลังการเก็บเกี่ยวที่ระยะเวลาการเก็บรักษา 0 เดือน พบด้วงงวงข้าวโพดและผีเสื้อข้าวเปลือกมากกว่าชนิดอื่น โดยพบปริมาณแมลงเฉลี่ยในกรรมวิธีของกรมการข้าวน้อยกว่าในกรรมวิธีของเกษตรกร ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีการบันทึกผลการทดลองเพิ่มเติม ถ่ายทอดและขยายผลต่อไป ทั้งนี้เกษตรกรสามารถนำความรู้และประสบการณ์จากการมีส่วนร่วมไปปรับใช้ได้จริงในการผลิตข้าวบนพื้นที่สูง สามารถลดต้นทุนการผลิต และเพิ่มผลผลิตข้าวบนพื้นที่สูงได้ คำสำคัญ: ข้าวนาที่สูง พันธุ์ข้าว การเพิ่มผลผลิต เทคโนโลยี การจัดการศัตรูข้าว คำแนะนำของกรมการข้าว