โครงการศึกษาเพื่อเพิ่มมูลค่าภูมิปัญญาพื้นถิ่นหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์แม่ฮ่องสอน
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง “การศึกษาเพื่อเพิ่มมูลค่าช่างศิลป์ท้องถิ่นและภูมิปัญญาพื้นถิ่นหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์แม่ฮ่องสอน มีวัตถุประสงค์คือ 1.เพื่อสำรวจและจัดทำแผนที่ข้อมูล ช่างศิลป์ท้องถิ่น ไทใหญ่และชาติพันธุ์แม่ฮ่องสอน 2. เพื่อศึกษาองค์ความรู้ภูมิปัญญาพื้นถิ่นหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์ไทใหญ่ กะเหรี่ยง ลาหู่ และม้ง 3. เพื่อหาแนวทางการพัฒนาภูมิปัญญา พื้นถิ่นหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์ไทใหญ่ กะเหรี่ยง ลาหู่ และม้ง 4.เพื่อยกระดับ และพัฒนาต้นแบบภูมิปัญญาพื้นถิ่นหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์ไทใหญ่ กะเหรี่ยง ลาหู่ และม้ง พบว่าในจังหวัดแม่ฮ่องสอนมีความหลากหลายของชาติพันธุ์ โดยแต่ละชาติพันธุ์ มีประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต วัฒนธรรมประเพณีที่โดดเด่นแตกต่างกันไป นอกจากนั้นแล้วแต่ละชาติพันธุ์ยังมีช่างศิลป์ท้องถิ่นแต่ละประเภทที่ยังคงความเป็นชาติพันธุ์ของตนเอง โดยพบว่าช่างศิลป์ในจังหวัดแม่ฮ่องสอน เมื่อแยกตามประเภทตามสถาบันช่างศิลป์ท้องถิ่น นั้น จังหวัดแม่ฮ่องสอนมีช่างศิลป์ท้องถิ่นจำนวน 9 ประเภท ประกอบด้วย ศาสนาศิลป์ (จิตรกรรม) , ช่างทำและซ่อมเครื่องดนตรีพื้นบ้าน, งานโลหะศิลป์ (เครื่องเงิน-ทอง , ต้องลาย) งานเครื่องจักสาน(จักสานจากไม้ไผ่และไม้คล้าหรือไม่บอง) งานเครื่องปั้นดินเผา(ไม่ปรากฏในปัจจุบัน) งานผ้าและสิ่งถักทอ งานปูนปั้น-งานไม้ งานศาตราวุธ(ตีมีด) เครื่องสด(งานใบตอง,เครื่องสักการะ) และเครื่องรัก เครื่องเขิน (ปรากฏภูมิปัญญาเกี่ยวกับการกรีดยางรัก) และยังพบว่างานหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายในจังหวัดแม่ฮ่องสอนของทั้ง 4 ชาติพันธุ์นั้น ยังคงความเป็นดั่งเดิมในรูปแบบของแต่ละชาติพันธุ์ โดยหากวิเคราะห์แล้วจะเห็นว่าชาติพันธุ์กะเหรี่ยงยังคงมีการทอผ้าเองและเริ่มมีการส่งเสริมการปลูกฝ้ายในบางพื้นที่ แต่ชาติพันธุ์อื่นนั้นนิยมซื้อผ้าเป็นชิ้นมาตัด/ปัก/เย็บให้คงความเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง นอกจากนั้นแล้วจากการวิจัยได้ร่วมกันยกระดับและพัฒนาต้นแบบภูมิปัญญาพื้นถิ่นหัตถกรรมผ้าและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์ ประกอบด้วย1) ไทใหญ่ มีต้นแบบผลิตภัณฑ์ได้แก่ หมวกปีกกว้าง กระเป๋าลายคล้องหู และกางเกงขาสั้นปลายขาพับ โดยคงความเป็นเอกลักษณ์ของลวดลายคือลายลุนตยาและลายดอกไม้ 2) กะเหรี่ยง มีต้นแบบผลิตภัณฑ์ได้แก่ เข็มขัด กระเป๋าสะพาย และเสื้อคลุมผ้ากะเหรี่ยง ซึ่งยังคงเน้นการทอผ้าและปักลายกะเหรี่ยง 3) ลาหู่แดง มีต้นแบบผลิตภัณฑ์ได้แก่กระเป๋า หมวก และกระเป๋าใส่กระบอกน้ำ ที่ยังคงลวดลายของลาหู่แดง 4) ลาหู่ดำ มีต้นแบบผลิตภัณฑ์ได้แก่กระเป๋าใส่ของใบเล็ก กระเป๋าสะพาย และกระเป๋าใส่กระบอกน้ำ ที่ยังคงลวดลายของลาหู่ดำ และ 5) ม้ง มีการพัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้นโดยยังคงลายปักม้ง ประกอบด้วย กระเป๋านามบัตร กระเป๋าเอนกประสงค์ และกระเป๋าใส่ Ipad Bag & cable ซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากการมีส่วนร่วมของแต่ละชาติพันธุ์ที่ได้ร่วมกันทบทวน วิเคราะห์ และประเมินสถานการณ์ต่างๆ ที่พบเจอในระหว่างจัดทำผลิตภัณฑ์ที่ผ่านมา ทำให้สามารถนำต้นแบบผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นจากการวิจัยในครั้งนี้ไปพัฒนาผลิตภัณฑ์ของตนเองให้เกิดรายได้ภายใต้วิถีวัฒนธรรมที่ดีงามของแต่ละชาติพันธุ์ รวมทั้งสามารถนำองค์ความรู้เกี่ยวกับลวดลายไปสร้างเรื่องราวให้กับผลิตภัณฑ์มีมูลค่าที่สูงขึ้น นอกจากที่กล่าวมาข้างต้นนั้นการวิจัยครั้งนี้ สามารถนำข้อมูลไปใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานใน การยกย่อง ครูช่างศิลป์ท้องถิ่นให้เป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย และนำไปเผยแพร่ด้วยการจัดนิทรรศการเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้และจำหน่ายผลิตภัณฑ์ชาติพันธุ์ รวมทั้งนำไปพัฒนาเป็นหลักสูตรเพื่อจัดการเรียนการสอนหรือฝึกอบรมให้กับเด็กและเยาวชนทุกช่วงวัย ตลอดจนนำไปเป็นแนวทางในการวิจัยครั้งต่อไปได้อีกด้วย