การศึกษาข้อเรียกร้องของกลุ่มแรงงานแพลตฟอร์มและข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนาสวัสดิการที่เหมาะสม
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
สภาพปัญหาการถูกลิดรอนสิทธิและสวัสดิการของแรงงานไรเดอร์นำมาสู่การชุมนุมประท้วงนัดหยุดงานหลายครั้งเพื่อเรียกร้องให้บริษัทแพลตฟอร์มและรัฐเข้ามาแก้ไขปัญหาความไม่มั่นคงในชีวิตการทำงานของตน ซึ่งเป็นผลสืบเนื่องจากช่องโหว่ทางกฎหมายแรงงานที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน งานวิจัยชิ้นนี้จึงมุ่งศึกษาสาเหตุของปัญหาจากสภาพการทำงานและข้อเรียกร้องของแรงงานกลุ่มนี้ แนวทางการแก้ไขปัญหาที่พวกเขาใช้เพื่อสร้างอำนาจต่อรองกับบริษัทแพลตฟอร์มและหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง และศึกษาสถานะทางกฎหมายของแรงงานแพลตฟอร์มและเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาในทางกฎหมายและการออกแบบสวัสดิการที่เหมาะสม งานวิจัยชิ้นนี้ใช้การวิจัยแบบผสมทั้งวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและปริมาณ ในส่วนของเชิงคุณภาพนั้นใช้การวิเคราะห์เอกสารประเภทต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ดังเช่น เอกสารรายงานของหน่วยงานที่จัดทำข้อเสนอแก้ไขปัญหาแรงงานแพลตฟอร์มของ ILO และ Eurofound ในส่วนของวิธีวิจัยเชิงปริมาณ ใช้การเก็บข้อมูลภาคสนามแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ คือ การสัมภาษณ์ เพื่อรวบรวมข้อมูลจากแรงงานไรเดอร์ นักจัดตั้งสหภาพแรงงาน นักวิชาการ และข้าราชการหน่วยงานด้านสวัสดิการสังคมและแรงงาน จำนวนรวม 20 คน และ การเก็บข้อมูลแบบสอบถาม โดยใช้การสุ่มกลุ่มตัวอย่างโดยบังเอิญควบคู่กับการสุ่มกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงตามเป้าหมาย จำนวน 500 ชุด จากพื้นที่ต่าง ๆ จำนวน 9 จังหวัด ซึ่งส่วนใหญ่มีการเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธิและสวัสดิการของไรเดอร์ ได้แก่ กรุงเทพฯ นครปฐม เชียงใหม่ ชลบุรี ปัตตานี นราธิวาส สงขลา ตรัง และชุมพร ผลการศึกษาที่ได้แบ่งออกเป็น 3 ประการ ได้แก่ ประการแรก แรงงานไรเดอร์เป็นกลุ่มที่ชีวิตการทำงานขาดความมั่นคงทั้งจากปัญหาข้อตกลงและสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ทำให้ไม่สามารถวางแผนชีวิตการใช้จ่ายได้ รายได้ค่อนข้างต่ำเมื่อเปรียบเทียบกับค่าครองชีพที่สูงขึ้นเรื่อย ๆ ไม่มีสวัสดิการที่เพียงพอรองรับในยามที่ยากลำบาก ไม่สามารถเก็บออมเงินไว้ใช้ อีกทั้งยังไม่สามารถเลื่อนสถานะทางสังคมได้โดยง่าย ทำให้เผชิญภาวะความเสี่ยงและเปราะบาง ประการที่สอง แรงงานไรเดอร์รวมตัวกันเพื่อจัดกิจกรรมการเคลื่อนไหวกดดันบริษัทแพลตฟอร์ม โดยใช้พื้นที่ออนไลน์ (ในรูปแบบของการเข้าร่วมกลุ่มเฟซบุ๊กต่าง ๆ ดังเช่น สหภาพไรเดอร์, Grab เคลื่อนที่เร็วเราช่วยกัน, สมาคมไรเดอร์ไทย และ Grab สันทนาการ) รวมทั้งการรวมตัวบนพื้นที่จริงเพื่อยื่นหนังสือร้องเรียน และจัดกิจกรรมประท้วงนัดหยุดงานผ่านการปิดแอปพลิเคชัน และ ประการสุดท้าย การกำหนดสถานะทางกฎหมายของแรงงานแพลตฟอร์มให้เป็น “ลูกจ้าง” หรือ “ผู้รับจ้างไม่อิสระ” เป็นจุดเริ่มต้นแรกที่จะทำให้การแก้ไขปัญหาในทางกฎหมายและการออกแบบสวัสดิการที่เหมาะสมเกิดขึ้นได้จริง เพราะการทำเช่นนี้จะผูกมัดบริษัทแพลตฟอร์มให้เข้ามาอยู่ในความสัมพันธ์การจ้างงานที่ต้องรับผิดชอบต่อแรงงานโดยตรง ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายจากงานวิจัย คือ การแก้ปัญหาเพื่อสร้างความเป็นธรรมให้กับแรงงานไรเดอร์ที่ถูกเอารัดเอาเปรียบจำเป็นต้องอาศัยการสื่อสารที่ชัดเจนจากฝ่ายรัฐเพื่อมุ่งให้เห็นถึงสภาพปัญหาที่เกิดขึ้น และต้องดำเนินการนำผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องมาเจรจาพูดคุย เพื่อให้แต่ละฝ่ายสร้างข้อเสนอของตนเองและหาจุดร่วมกัน โดยต้องยืนยันถึงสถานะที่ถูกต้องตามกฎหมายของแรงงานไรเดอร์ว่าเป็น “ลูกจ้าง” หรือ “ผู้รับจ้างไม่อิสระ” เป็นลำดับแรก หลังจากนั้น ดำเนินโครงการนำร่องเพื่อนำนโยบายไปปฏิบัติและพิจารณาถึงผลสะท้อนกลับจากนโยบายเพื่อทบทวนและปรับแก้ให้มีคุณภาพมากยิ่งขึ้น คำสำคัญ : ชนชั้นแรงงานเสี่ยง; สวัสดิการทางสังคม; การคุ้มครองทางสังคม; การทำงานที่เป็นธรรม; แรงงานแพลตฟอร์ม