การบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ต่อแนวทางการสร้างความสันติสุขในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ กรณีศึกษา : จังหวัดยะลา ปัตตานี และนราธิวาส

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1).เพื่อศึกษาระดับความรู้ความเข้าใจของประชาชนต่อการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ 2).เพื่อศึกษาทัศนะของประชาชนต่อการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ตามแผนยุทธศาสตร์และเพื่อสร้างความสันติสุขในสามจังกวัดชายแดนภาคใต้ และ 3). เพื่อศึกษาแนวทางการนากระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ที่มีความเหมาะสมมาใช้ควบคู่กับการบริหารงานยุติธรรมหลักในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ วิธีการดาเนินการวิจัยประกอบด้วย (1).ศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องเพื่อนามาวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล (2). ดาเนินการเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 3 วิธี คือ 1). เก็บแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างที่เป็นข้าราชการสายงานยุติธรรม (ตารวจ,อัยการ,ศาล,ราชทัณฑ์) และประชาชนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ จังหวัดยะลา เก็บข้อมูลจากอาเภอเมืองยะลา และอาเภอยะหา จังหวัดปัตตานี เก็บข้อมูลจากอาเภอเมืองปัตตานี และอาเภอยะรัง จังหวัดนราธิวาสเก็บข้อมูลจากอาเภอเมือง และอาเภอสุไหงปาดี โดยเก็บข้อมูลตามแนวทางการกระจายน้าหนักของกลุ่มตัวอย่างในแต่ละอาเภอตามหลักการทางสถิติรวมทั้งสิ้น 1,200 ราย โดยแบ่งเป็นการเก็บแบบสอบถามจากประชาชน 900 ราย และจากข้าราชการ 300 ราย (โดยแบ่งเก็บจังหวัดละ 400 ราย คือประชาชนจานวน 300ราย และข้าราชการฯจานวน 100 รายตามลาดับ) 2). เก็บแบบสัมภาษณ์เพื่อเป็นการเก็บข้อมูลเชิงลึกโดยการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างข้าราชการสายงานยุติธรรมและประชาชนในพื้นที่วิจัย จานวน 20 ราย แบ่งออกเป็นข้าราชการตารวจ 5 ราย ข้าราชการอัยการ 2 ราย ผู้พิพากษา 3 ราย ราชทัณฑ์ 3 ราย และประชาชน,ผู้นาชุมชน 7 ราย 3. จัดเวทีเสวนาระดมความคิดเห็นของประชาชนต่อแนวทางแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในสามจังหวัดชายแดน จานวน 40 ราย 3).นาผลข้อมูลที่ได้จากการเก็บแบบสอบถาม,การสัมภาษณ์ และการจัดเวทีเสวนาระดมความคิดเห็นของประชาชน วิเคราะห์ เพื่อหาค่าเฉลี่ย,สัดส่วนร้อยละ และทดสอบสมมติฐานที่ได้กาหนดไว้ (4) นาผลการวิจัยมาวิเคราะห์ร่วมกับเอกสารงานวิจัยที่ได้ศึกษามา และเขียนรายงานการวิจัยเพื่อเสนอเป็นลาดับต่อไป ผลจากการดาเนินการวิจัยพบว่า 1).จากการประเมินระดับความรู้ความเข้าใจด้านการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ของข้าราชการและประชาชนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ พบว่า ไม่มีความรู้ความเข้าใจด้านการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ คิดเป็นร้อยละ 60 จากจานวนทั้งหมด และจากการเปรียบเทียบพบว่า ประชาชนมีความรู้ความเข้าใจด้านการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์น้อยกว่าข้าราชการฯ 2).จากการศึกษาทัศนะต่อการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ตามแผนยุทธศาสตร์ พบว่า แผนยุทธศาสตร์ที่ประชาชนเห็นด้วยมากที่สุด(4.24) คือ การใช้ยุทธศาสตร์ที่เน้นการอานวยความยุติธรรมตามกรอบทัศนะการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน(due process model) เต็มรูปแบบ ลาดับรองลงมาคือ ยุทธศาสตร์ด้านการเร่งจัดตั้งคณะกรรมการสอดส่องดูแลการดาเนินกระบวนการยุติธรรมตามหลักนิติธรรมในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้เพื่อประสานงานและให้มีการแก้ไขข้อขัดข้องในกระบวนการยุติธรรม (4.22) และ3). จากการศึกษาทัศนะต่อการบริหารงานยุติธรรมบนพื้นฐานกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ต่อแนวทางการสร้างความสันติสุขในจังหวัดชายแดนภาคใต้ พบว่า แนวทางการสร้างความสันติสุขที่ประชาชนเห็นด้วยมากที่สุด คือ การนากระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์มาใช้ในการแก้ไขปัญหาความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดน (4.13) ลาดับรองลงมาคือ เห็นด้วยต่อการให้ผู้นาทางศาสนาและผู้นาชุมชนและประชาชนเข้ามาเป็นส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในพื้นที่(3.87) ข้อเสนอแนะจากการวิจัย 1.กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ตามแผนยุทธศาสตร์ของกระทรวงยุติธรรมถือเป็นนโยบายที่มีความสาคัญต่อการนามาใช้แก้ไขปัญหาความขัดแย้งในพื้นที่ แต่ต้องเป็นการดาเนินการทั้งในส่วนของกระบวนการยุติธรรมหลักและกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ควบคู่กันไป 2.ในปัจจุบันปัญหากระบวนการยุติธรรมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ การไม่มีใครกล้ามาเป็นพยานในคดีความมั่นคงทาให้น้าหนักพยานหลักฐานลดน้อยลงและไม่สามารถชี้ตัวผู้กระทาผิดมาลงโทษได้ เพราะกลัวด้านความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของตนเองและครอบครัว 3.ประชาชนส่วนใหญ่ไม่เห็นด้วยกับพรบ.มั่นคง มาตราที่ 21 หากเป็นกรณีการฆ่าผู้บริสุทธิ์หรือการทาร้ายเจ้าหน้าที่ของรัฐ และไม่มีสิ่งใดมายืนยันว่าผู้กระทาผิดจะไม่หวนกลับไปก่อคดีอีก แต่หากเป็นการก่อคดีที่ยังไม่ถึงขั้นฆ่าคนตาย เช่น ผู้ดูต้นทาง,วางตะปูเรือใบ,เผากล้องวงจรปิด ฯลฯ สามารถนาผู้กระทาความผิดเหล่านี้เข้าสู่กระบวนการของพรบ.มั่นคง ตามมาตราที่ 21ได้

คำสำคัญ