การสำรวจและประเมินสถานภาพช่างศิลป์ แนวทางการสืบสานและต่อยอดครูภูมิปัญญาท้องถิ่นชายแดนใต้ (จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส)
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การสำรวจและประเมินสถานภาพช่างศิลป์ แนวทางการสืบสานและต่อยอดครูภูมิปัญญาท้องถิ่น ชายแดนใต้ (จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส) มีวัตถุประสงค์ของการวิจัยดังนี้ 1) เพื่อสำรวจองค์ความรู้ และสถานภาพปัจจุบันของช่างศิลป์ท้องถิ่น ครูภูมิปัญญาที่มีอยู่ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ (ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส) 2) เพื่อวิเคราะห์และประเมินความเร่งด่วนของการอนุรักษ์ ฟื้นฟู พัฒนาและต่อยอดงานช่างศิลป์ชายแดนใต้ในปัจจุบัน 3) เพื่อหาแนวทางการสืบสานและต่อยอดงานช่างศิลป์ ครูภูมิปัญญาท้องถิ่นชายแดนใต้ สู่การพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์อย่างยั่งยืนในพื้นที่ด้วยมิติทางวัฒนธรรม กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยคือ ครูภูมิปัญญา ช่างศิลป์ท้องถิ่น ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้ ประกอบด้วย ปัตตานี ยะลา นราธิวาส ใช้วิธีการเลือกตัวอย่างแบบยึดจุดมุ่งหมายของการศึกษาเป็นหลัก โดยมีวิธีดำเนินการวิจัย คือ การศึกษา สำรวจ เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องจากแหล่งข้อมูลต่างๆ เพื่อเป็นข้อมูลเบื้องต้นในการกำหนดกรอบแนวคิดและทำโครงร่างการวิจัย ดำเนินการเก็บข้อมูลภาคสนามโดยการสัมภาษณ์ ประชุมกลุ่มย่อย วิเคราะห์ผลการศึกษาและนำเสนอข้อมูลด้วยวิธีการพรรณนาวิเคราะห์ โดยการสํารวจช่างศิลป์ท้องถิ่นชายแดนใต้ จำนวน 73 คน งานช่างศิลป์ท้องถิ่น 9 ประเภท ดังนี้ 1. งานไม้ งานแกะสลักไม้/ ลวดลายประดับบ้านเรือน ช่างเขียนลวดลายเรือกอและ ช่างเขียนลวดลายไม้/งานจิตรกรรม/ช่างแกะสลักหัวกริช/ ช่างทำหินปักหลุมศพ จำนวน 12 คน 2. งานช่างโลหศิลป์ เครื่องประดับรูปแบบมลายู/งานช่างทอง/เครื่องทางการเกษตร มีด พร้า จำนวน 8 คน 3. งานช่างศาสตราวุธ ช่างทำกริช 2 คน 4. งานช่างอักษรวิจิตร(คอฏ) จำนวน 3 คน ช่างจิตรกรรม 10 คน รวม 13 คน 5. งานช่างทำเครื่องสด บุหงาซีเระ 3 คน 6. งานช่างทำเครื่องดนตรี จำนวน 2 คน 7. งานช่างทำเครื่องจักสานทั้งหมด 16 คน 8. งานช่างทำเครื่องปั้นดินเผา จำนวน 3 คน 9. งานผ้า ช่างทอผ้า ช่างพิมพ์ผ้า จำนวน 10 คน (ที่มีความเชี่ยวชาญ) ช่างทำผ้าบาติก/ปาเต๊ะนราธิวาส จำนวน 4 คน รวม 14 คน ผลการศึกษาพบว่าช่างศิลป์ท้องถิ่นที่มีทักษะความชำนาญ ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นช่างที่สืบทอดวิชาช่างมาตั้งแต่บรรพบุรุษหรือเรียนรู้มาเป็นระยะเวลานานจนเกิดทักษะ ความชำนาญ และมีช่างศิลป์บางท่านใช้วิธีการเรียนรู้จากฝึกฝนงาน ครูพักลักจำ จนมีความเชี่ยวชาญ อย่างไรก็ตามเป็นที่น่าสังเกตว่างานช่างศิลป์บางประเภทกำลังที่จะเสื่อมหายไป ไร้คนสืบทอด โดยเฉพาะงานโลหศิลป์ ช่างศิลป์ทำแม่พิมพ์โลหะสำหรับการพิมพ์ผ้าบาติก - ปาเต๊ะ เป็นงานช่างศิลป์ที่ควรอนุรักษ์อย่างเร่งด่วนที่สุด และคุ้มค่ามากที่สุดสำหรับการอนุรักษ์ และต่อยอดงานช่างศิลป์ท้องถิ่นอันเป็นทุนทางวัฒนธรรม เพื่อรักษาคุณค่าและเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจต่อไป คำสำคัญ : การสำรวจและประเมินสถานภาพ ช่างศิลป์ แนวทางการสืบสาน ต่อยอดครูภูมิปัญญา ชายแดนใต้