โครงการสืบสาน พัฒนา ต่อยอดองค์ความรู้เดิมสู่องค์ความรู้ใหม่เครื่องรักล้านนา เขตพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษา รวบรวมข้อมูล จัดเก็บองค์ความรู้ ด้านเครื่องรักล้านนา เขตพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ 2) เพื่อการอนุรักษ์ และ เชิดชูครูภูมิปัญญา ส่งเสริมการสร้างสรรค์งานช่างศิลป์เครื่องรักล้านนา สู่การพัฒนาต่อยอดอย่างยั่งยืน 3) เพื่อจัดตั้งศูนย์ประสานงานเครือข่ายครูภูมิปัญญางานช่างศิลป์เครื่องรักล้านนา เขตพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ในรูปแบบออนไลน์ มีกระบวนทัศน์การศึกษาวิจัยใน 2 รูปแบบกล่าวคือ ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) มีการรวบรวมข้อมูลทั้งภาคเอกสารและลงพื้นที่ภาคสนามสำรวจกลุ่มครูช่างเครื่องรักที่มีความโดดเด่นในพื้นที่ตามขอบเขตของงานวิจัย การสัมภาษณ์ สังเกตการอย่างมีส่วนร่วม วิเคราะห์ข้อมูลจัดเป็นระบบ และใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) เก็บและวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากแบบประเมินความพึงพอใจ และแบบประเมินกระบวนการเรียนรู้และผลลัพธ์ที่ได้จากการเข้าฝึกอบรม เพื่อให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย นำเสนอผลการศึกษาในรูปแบบพรรณนา (Descriptive Analysis) สามารถสรุปผลการวิจัยได้ดังต่อไปนี้ 1) เพื่อศึกษา รวบรวมข้อมูล จัดเก็บองค์ความรู้ ด้านเครื่องรักล้านนา เขตพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ผลการวิจัยพบว่า (1) การศึกษางานเครื่องรักของเมืองเชียงใหม่ในช่วงราว 3 ทศวรรษที่ผ่านมา มีนักวิชาการจำนวนหนึ่งที่พยายามบุกเบิกงานวิชาการด้านเครื่องรักของเมืองเชียงใหม่ ซึ่งถือเป็นข้อมูลที่สำคัญที่ใช้เป็นพื้นฐานในการรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิทางภาคเอกสาร (2) จากการลงพื้นที่เพื่อรวบรวมข้อมูลกลุ่มครูช่างเครื่องรักของเมืองเชียงใหม่ที่มีความโดดเด่นและยังประกอบกิจการด้านงานเครื่องรักอยู่อย่างต่อเนื่องและสามารถเข้าร่วมกิจกรรมในการฝึกอบรมได้มีอยู่ 6 คน โดยแบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก ๆ คือ 1) กลุ่มครูช่างที่ได้รับการสืบทอดจากแหล่งผลิตดั้งเดิม เครื่องเขินนันทาราม 4 คน 2) ครูช่างที่เรียนรู้ด้วยตนเองและได้พัฒนารูปแบบให้มีลักษณะร่วมสมัย 1 คน และ 3) ครูช่างจากแหล่งพื้นที่สูงเป็นงานช่างเครื่องรักท้องถิ่นในชุมชน อ.อมก๋อย 1 คน (3) ได้นำข้อมูลทั้งภาคเอกสารทางวิชาการและการลงพื้นที่ภาคสนามนำมาจัดเก็บเป็นองค์ความรู้เพื่อใช้ในการเผยแพร่ในรูปแบบต่าง ๆ 2) เพื่อการอนุรักษ์ และ เชิดชูครูภูมิปัญญา ส่งเสริมการสร้างสรรค์งานช่างศิลป์เครื่องรักล้านนา สู่การพัฒนาต่อยอดอย่างยั่งยืน ผลการวิจัยพบว่า (1) ในด้านการอนุรักษ์ ทางคณะผู้วิจัยได้ดำเนินการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์แบบแผนงานเครื่องรักของเมืองเชียงใหม่ จัดกิจกรรมการฝึกอบรมในรูปแบบเทคนิคดั้งเดิมของครูช่างภูมิปัญญา “โตยฮอยครู” (ตามแบบแผนครูช่าง) รวมถึงจัดนิทรรศการเพื่อเผยแพร่ผลงานเครื่องรักของเมืองเชียงใหม่ในรูปแบบงานอนุรักษ์ (2) การเชิดชูครูภูมิปัญญา คณะผู้วิจัยได้จัดสร้างหอเกียรติยศเพื่อเชิดชูครูช่างเครื่องรักในระบบออนไลน์ เพื่อยกระดับและเผยแพร่ข้อมูลในวงกว้างมากยิ่งขึ้น (3) ส่งเสริมการสร้างสรรค์งานช่างศิลป์เครื่องรักล้านนา สู่การพัฒนาต่อยอดอย่างยั่งยืน ได้ดำเนินการจัดกิจกรรมบรรยายให้ความรู้จากวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ และครูภูมิปัญญา เพื่อเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจและให้แนวทางในการพัฒนาผลงาน นอกจากนี้ได้จัดฝึกอบรมโดยมีครูภูมิปัญญาจำนวน 6 คน และผู้เข้าร่วมกิจกรรมฝึกอบรมจำนวน 20 คน เพื่อศึกษาเรียนรู้กระบวนวิธีการต่าง ๆ ทั้งรูปแบบดั้งเดิมและการนำแนวทางไปพัฒนาต่อยอดในรูปแบบสร้างสรรค์ร่วมสมัย เกิดผลงานทั้งหมด 40 ผลงาน โดยแบ่งเป็น แบบอนุรักษ์จำนวน 20 ผลงาน แบบสร้างสรรค์ร่วมสมัยจำนวน 20 ผลงาน ให้การส่งเสริมและสนับสนุนโดยมอบงบประมาณและวัสดุในการดำเนินการสร้างสรรค์ผลงาน และจัดกิจกรรมการประกวดเพื่อยกย่องในความสามารถของช่างศิลป์รุ่นใหม่ และเผยแพร่ผลงานที่ได้รับรางวัลในแต่ละระดับสู่สังคมในรูปแบบสื่อสิ่งพิมพ์ (สูจิบัตร) ในนิทรรศการ และสร้างระบบนิทรรศการออนไลน์ เว็บไซต์ เพจเฟสบุ๊ค เพื่อเพิ่มช่องทางการรับรู้ข้อมูล 3) เพื่อจัดตั้งศูนย์ประสานงานเครือข่ายครูภูมิปัญญางานช่างศิลป์เครื่องรักล้านนา เขตพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ในรูปแบบออนไลน์ คณะผู้วิจัยได้ดำเนินการรวมรวมเครือข่ายงานช่างเครื่องรักเมืองเชียงใหม่และออกแบบระบบช่องทางในการติดต่อสื่อสารเพื่อสร้างเป็นศูนย์ประสานงานของเครือข่าย ในรูปแบบออนไลน์เว็บไซต์ เพจเฟสบุ๊ค เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่จะช่วยผลักดันให้เกิดการรับรู้ข้อมูล และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ทักษะฝีมือและประสบการณ์ระหว่างครูช่างภูมิปัญญาและบุคคลทั่วไปที่มีความสนใจงานเครื่องรักของเมืองเชียงใหม่ ทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับจังหวัด อาจรวมไปถึงระดับสากลในอนาคต นอกจากนี้เป็นส่วนขยายช่องทางการจำหน่าย ส่งเสริมการตลาดยุคดิจิทัลสำหรับผลงานเครื่องรักล้านนา ให้กว้างขวางมากยิ่งขึ้นทั้งตลาดภายในและภายนอกประเทศ