การเพิ่มขีดความสามารถ การบริหารจัดการ การจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวไร่และการจัดพื้นที่โดยใช้แผนที่ชุมชนเพื่อให้เกิดความมั่นคงอาหารในชุมชนบ้านยางเปา(อมก๋อย)

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง การถ่ายถอดเทคโนโลยีการจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ข้าวไร่และการจัดพื้นที่โดยใช้แผนที่ชุมชนเพื่อให้เกิดความมั่นคงอาหารในชุมชนบ้านยางเปา(อมก๋อย) มีวัตถุประสงค์ ได้แก่ 1. การถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มผลผลิตข้าวไร่และเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพเพื่อเพิ่มผลผลิตและสร้างความมั่นคงทางด้านอาหารให้แก่ชุมชนบนพื้นที่สูง 2. การจัดการองค์ความรู้ในการถ่ายทอดเทคโนโลยีการเพิ่มผลผลิตข้าวไร่และเทคโนโลยีการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพให้แก่ชุมชนบนพื้นที่สูง และ 3. การจัดการพื้นที่โดยใช้ Cultural Mapping ในการบริหารจัดการชุมชนบนพื้นที่สูง เพื่อลดการทำลายการรักษาธรรมชาติ สร้างความสมดุล คน น้ำ ป่าเพื่อให้การวิเคราะห์ข้อมูลเป็นไปตามวัตถุประสงค์ของการวิจัยผู้วิจัยขอนำเสนอการวิเคราะห์ข้อมูลดังนี้ต้นทุนผันแปร ผลการศึกษาพบว่า มีค่าใช้จ่าย 2,136.50 บาทต่อไร่ คิดเป็นร้อยละ 71.50 แยกเป็นค่าแรงงาน (ค่าแรงานคิดจากครัวเรือนตามค่าจ้างในชุมชน) 1,660.93 บาทต่อไร่ คิดเป็นร้อยละ 32.16 ค่าวัสดุ 2,177.04 บาทต่อไร่ คิดเป็นร้อยละ 37.64 ซึ่งค่าวัสดุประกอบด้วยค่าพันธุ์ 377.57 บาท ค่าปุ๋ย 715.08 บาท ค่าสารเคมีป้องกันกาจัดศัตรูพืชและวัชพืช 518.76 บาท ค่าสารเคมีอื่น ๆ และวัสดุปรับปรุงดิน 61.38 บาท ค่าน้ามันเชื้อเพลิงและหล่อลื่น 429.47 บาท ค่าวัสดุการเกษตรและวัสดุสิ้นเปลือง 51.20 บาท และค่าซ่อมแซมอุปกรณ์การเกษตร 25.59 บาท ส่วนค่าเสียโอกาสเงินลงทุนคิดจากค่าใช้จ่ายผันแปรในอัตราร้อยละ 7.20 ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มชุมชนเกษตรกรบ้านยางเปา มีค่าเสียโอกาส 86.61 บาท ต้นทุนคงที่ ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มชุมชนเกษตรกรบ้านยางเปา มีค่าใช้จ่าย 1,546.03 บาทต่อไร่ คิดเป็นร้อยละ 28.42 แยกเป็นค่าเช่าที่ดิน 1,346.15 บาท ค่าเสื่อมอุปกรณ์การเกษตร 202.24 บาท และค่าเสียโอกาสเงินลงทุนอุปกรณ์การเกษตร 52.7 บาท ต้นทุนทั้งหมด เมื่อรวมต้นทุนผันแปรและต้นทุนคงที่จากการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวไร่บนพื้นที่สูงปี 2559 พบว่า กลุ่มชุมชนเกษตรกรบ้านยางเปา มีค่าใช้จ่ายทั้งหมด 2,246.47 บาทต่อไร่ ผลตอบแทนต่อไร่ ณ ราคาผลผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวกิโลกรัมละ 8.69 บาท ผลผลิตเฉลี่ยต่อไร่ 672.24 กิโลกรัมต่อไร่ กลุ่มชุมชนเกษตรกรบ้านยางเปาจะได้รับผลตอบแทน 4,7467.81 บาทต่อไร่ เมื่อหักต้นทุนทั้งหมดจะได้รับผลตอบแทนสุทธิ 767.98 บาทต่อไร่ หรือ 1.14 บาทต่อกิโลกรัม การผลิตเมล็ดพันธุ์ พันธุ์ข้าวเป็นส่งิที่จำเป็นในการผลิตข้าวบนพื้นที่สูงเป็นอย่างยิ่ง กระบวนการผลิตข้าวบนพื้นที่สูง มีปัจจัยที่สำคัญในการผลิตมีเพียง พันธุ์ข้าว ดิน และปริ มาณน้ำฝน ส่วนปัจจัยอื่นเชน ปุ๋ย และสารเคมีอื่นมีการใช้น้อยมาก เนื่องจากสภาพความเป็นอยู่ของชุชนยังต้องอาศัยธรรมชาติเป็นส่วนใหญ่ หรือเกรงว่าสัตว์ในครัวเรือนจะได้รับอันตราย ดังนั้น พันธุ์ข้าวที่ชุมชนบนพื้นที่สูงใช้ปลูกจึงเป็นพันธุ์ที่สามารถปรับตัวได้ดีกับสภาพแวดล้อมของชุมชน เมื่อนักวิจัยได้ทำการสัมภาษณ์และให้ความรู้ต่าง ๆ กับกลุ่มตัวอย่างของชุมชน ก็ได้ให้คำแนะนำในการปรับปรุงพันธุ์ให้มีปริมาณที่มาก สำหรับปลูกเป็นพันธุ์คัด โดยปลูกในลักษณะ 1 รวงต่อ 1 แถว ต้นต่อกอ เมื่อข้าวสุกแก่ทำการคัดเลือกรวงเพื่อให้คงลกษณะเดิมไว้จำนวนหนึ่ง ส่วนที่เหลือ หรือจะนวดรวมและนำไปปลูกเป็นพันธุ์หลักในปีหรือฤดูถัดไป การปลูกจะต่างจากพันธุ์คัดโดยปลูกเป็นกอๆ ไม่ปลูกเป็นลักษณะรวงต่อแถว เมื่อเก็บเกี่ยวแล้วนวดรวมกันและนำเมล็ดพันธุ์ไปปลูกเป็นพันธุ์ขยายในปีหรือฤดุถัดไป ซึ่งในชั้นพันธุ์คัดและพันธุ์หลัก เมื่อนำไปขยายพันธุ์ต่อ เป็นเมล็ดพัน์จำหน่ายหรือปลูกฤดูถัดไป ชาวชุมชนบ้านยางเปาส่วนใหญ่ พันธุ์ข้าวได้รับสืบทอดมจากบรรพบุรุษ โดยมีวิธีคัดเลือกจากต้นที่ลักษณะดีไม่สูงและเตี้ยจนเกินไป หากมีต้นสูงมากเกินไปหลังจากออกดอก ข้าวล้มง่ายทำให้ผลผลิตเสียหาย ในขณะเดียวกันหากข้าวมีต้นเตี้ยเกินไป จะทำให้เก็บเกี่ยวไม่สะดวก เนื่องจากชาวชุมชนเกี่ยวข้าวด้วยเคียว ไม่เป็นข้าวอายุหนัก ขาวที่มีอายุหนักทำให้ผลผลิตเสียหายเพราะต้องอาศัยความชื้นจากน้ำฝน เมื่อหมดฝนหมดเร็วทำให้ให้ข้าวยืนต้นตายได้ รวงข้าวต้องยาวและใหญ่ เมล็สมบูรณ์มีเมล็ดลีบน้อย การสุกแกพร้อมกัน ง่ายต่อการเก็บเกี่ยว นอกจากนั้น เมื่อนำไปแปรรูปเป็นข้าวสารจะได้เปอร์เซ็นต์ต้นข้าวสูง การหุงต้นเป็นอีกประการหนึ่งที่คำนึงถึง ชาวชุมชนบนพื้นที่สูงที่ไม่มีฝนในฤดูเก็ฐเกี่ยวจะเกี่ยวข้าวด้วยเคียวและในพื้นที่ที่มียังมีฝนตกในฤดูเก็บเกี่ยวจะเกี่ยวข้าวด้วยแกละ หรือจะเลือกเกี่ยวและตากสุ่มซัง 3-5 วันด้วยนวดบรรจุถุงทำเครื่องหมายแยกไว้ต่างหาก ส่วนความรู้ในการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเพ่อใช้เอง ชาวชุมชนเป็นชนเผ่ากะเหรี่ยงถือเป็นกลุ่มชาติพัน์ที่มีความชำนาญในการทำนามากกว่ากลุ่มชาติพันธุ์อื่นเมื่อข้าวสุกแก่แล้วจะทำการคัดเลือกไว้ทำพันธุ์ โดยเลือกข้าวที่มีลักษณะรวงใหญ่จากอที่ให้รวงดีมีน้ำหนักต่อรวงสูง ไม่มีเมล็ดลีบไว้ทำพันธุ์ บางครั้งอาจมีการแกะเปลือกเมล็ข้าวเพื่อดูสีหากเมล็ดที่แกะเลือกออกมามีสีขุนรวงนั้น ถูกคัดออกจากรวงที่มีเมล็ดใสซึ่งถือว่าเป็นข้าวที่คงลักษณะพันธุ์เดิม และเก็บไว้เป็นเมล็ดพัน์ในฤดุต่อไป ส่วนข้าวที่มีเมล็ดข้างในสีขุ่นจะนำไปเป็นข้าวเพื่อบริโภค หรือมีการคัดเลือกโดยวิธีที่ว่ายและชุมชนมักปฏิบัติในกรณีที่ข้าวมีความสม่ำเสมอไม่มีพันธุ์อื่นปน เมื่อนวดข้าวโดยวิธีฟาดฟ่อนข้าว ชุมชนถือว่าการฟาดครั้งแรกเมล็ดข้าวที่มีน้ำหนักดี ข้าวเต็มเมล็ดมีความสมบูรณ์ที่สุดจะร่วงก่อนและถูกเก็บไว้ใช้เป็นเมล็ดพันธุ์ในฤดูต้อไป การคัดเมล็ดข้าวไว้สำหรับทำพันธุ์ใช้พื้นที่นาบนพื้นที่สูงสำหรับกำหนดปริมาณเมล็ดพันธุ์ในปีถัดไป โดยใช้ปี๊บเป็นมาตรตวงวัด 1 ปี๊บต่อพื้นที่ 1 ไร่ โดยประมาณ

คำสำคัญ