การสร้างชุมชนาธิปไตยภายใต้บริบทองค์กรชุมชนเข้มแข็ง กรณีศึกษาองค์กรชุมชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) บริบททางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และการบริหารในชุมชนที่มีผลต่อการสร้างชุมชนาธิปไตย หรือประชาธิปไตยชุมชน 2) ลักษณะชุมชนาธิปไตยหรือประชาธิปไตยชุมชนที่สามารถเกิดขึ้นจากปัจจัยหรือจากเงื่อนไขภายใต้บริบทชุมชนที่เข้มแข็ง 3) ปัญหา อุปสรรคที่เกิดขึ้นต่อการสร้างชุมชนาธิปไตย หรือประชาธิปไตยชุมชน และ 4) เสนอแนวทางแก้ไขปัญหา อุปสรรคต่อการสร้างชุมชนชนาธิปไตยหรือประชาธิปไตยชุมชนให้ประสพความสำเร็จ การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กลุ่มตัวอย่างเลือกอย่างเฉพาะเจาะจง ได้แก่ องค์กรชุมชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือจำนวน 13 องค์กรชุมชน การวิจัยเชิงปริมาณ เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าสถิติ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา ผลการวิเคราะห์ข้อมูลพบว่า 1) บริบททางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และการบริหารงานในชุมชนที่มีอิทธิพลต่อการสร้างชุมชนาธิปไตย มีค่าเฉลี่ยในภาพรวมที่ระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมากคือ 4.16 ( = 4.16) บริบททางเศรษฐกิจ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชน บริบททางสังคม ได้แก่ ทุนทางสังคมตลอดจนทุนทางด้านวัฒนธรรมและภูมิปัญญาชาวบ้าน บริบทด้านบริหาร ได้แก่ การบริหารในรูปแบบเครือข่ายที่สมาชิกในชุมขนต่างให้ความร่วมมือในการทำงานให้กับชุมชนขณะเดียวกันมีการเกื้อกูลช่วยเหลือระหว่างกัน 2) ลักษณะชุมชนาธิปไตยหรือประชาธิปไตยชุมชนที่สามารถเกิดขึ้นจากปัจจัยหรือจากเงื่อนไขชุมชนเข้มแข็ง มีค่าเฉลี่ยในภาพรวมที่ระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมากคือ 4.19 ( = 4.19) ชุมชนาธิปไตยคือ ชุมชนที่มีลักษณะปกครองตนเอง มีการรวมตัวกันเป็นปึกแผ่น พึ่งพาตัวเองได้ และสามารถจัดการปัญหาด้วยตนเองได้ มุ่งเน้นไปที่ความเข้มแข็งของชุมชนโดยผ่านกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมร่วมกัน 3) ปัญหาอุปสรรคในการสร้างชุมชนาธิปไตยหรือประชาธิปไตยชุมชน มีค่าเฉลี่ยในภาพรวมที่ระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมาก คือ 3.27 ( = 3.27) โดยปัญหาอุปสรรคที่สำคัญคือ สมาชิกชุมชนต่างไม่มีเวลาในเรื่องส่วนรวม เนื่องจากสมาชิกชุมชนต่างสนใจแต่เรื่องของการทำมาหากินของตนเองมากกว่าผลประโยชน์ต่อส่วนรวม และ 4) แนวทางการแก้ไขปัญหาอุปสรรคในการสร้างชุมชนาธิปไตยมีค่าเฉลี่ยในภาพรวมที่ระดับความคิดเห็นอยู่ในระดับมากคือ 4.02 ( = 4.02) โดยแนวทางที่ชุมชนเห็นพ้องต้องกันมากที่สุดคือ การสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับชุมชนาธิปไตยให้แก่คนในชุมชน และการให้มีการจัดกิจกรรมเกี่ยวกับประเพณี วัฒนธรรม เพื่อให้สมาชิกชุมชนมาร่วมแรงร่วมใจกันซึ่งเป็นรากฐานของความสามัคคีอันจะเป็นฐานรากที่สำคัญของชุมชนาธิปไตย คำสำคัญ ชุมชนาธิปไตย ประชาธิปไตยชุมชน ป่าชุมชน องค์กรชุมชน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ