การอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์ และความหลากหลายของข้าวพันธุ์พื้นเมือง อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย : การสืบทอด ภูมิปัญญาการใช้ข้าวในวิถีชีวิตและ วัฒนธรรมไทเลย

บทคัดย่อ

วิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มเป้าหมาย คือตัวแทนเกษตรกรที่ปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมืองในพื้นที่เป้าหมายโดยวิธีการสุ่มแบบเจาะจงหาผู้นำหลัก และใช้เทคนิค สโนว์บอล จำนวน 30 คน เครื่องมือที่ใช้ คือ การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง การสังเกต การสัมภาษณ์กลุ่ม การจัดประชุมแบบมีส่วนร่วมและนำข้อมูลมาวิเคราะห์เนื้อหา และสังเคราะห์เนื้อหา แล้วนำเสนอเชิงพรรณนา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากข้าวพันธุ์พื้นเมืองในวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทเลย และเพื่อค้นหาแนวทางการสืบทอดภูมิปัญญาการใช้ข้าวในวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทเลยในการสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม พบว่า ด้านการใช้ประโยชน์ด้านอาหาร โดยนำมาถนอมอาหารหลายรูปแบบที่โดดเด่น คือ ข้าวแตน ข้าวต้มมัด ข้าวจี่ ข้าวหลาม รวมทั้งด้านการใช้ประโยชน์ด้านเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ ด้านการใช้ประโยชน์ด้านยารักษาโรค โดยใช้เป็นอาหารเสริม การรักษารากผม การรักษาอาการตามความเชื่อ ด้านการใช้ประโยชน์ ด้านประกอบพิธีกรรมประเพณี โดยใช้ประโยชน์จากข้าวพันธุ์พื้นเมืองตามวัฏจักรในรอบปี ที่โดดเด่น คือประเพณีบุญเดือน 3 คือการทำบุญข้าวเปลือกข้าวสารที่ยังคงรักษาไว้อย่างโบราณ ด้านการใช้ประโยชน์ ด้านเครื่องมือ เครื่องใช้ คือการใช้เป็นเครื่องดนตรี คือ ปี่ ด้านการใช้ประโยชน์ ด้านศิลปหัตถกรรม โดยมีการฝึกปฏิบัติพัฒนาเป็นของฝากของที่ระลึกจากต้นข้าวพันธุ์พื้นเมืองที่ผลิตจากดินที่ผู้ผลิตสามารถเล่าเรื่องราวของข้าวพันธุ์พื้นเมืองนั้น ๆ ได้ ด้านการใช้ประโยชน์ด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยมีการนำเอาภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากข้าวพันธุ์พื้นเมืองในวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทเลย 4 ลักษณะที่โดดเด่น คือ การสนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในเส้นทางปั่นจักรยาน ในอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย โดยการจัดทำตัวแบบเล่าเรื่องราวภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากข้าวพันธุ์พื้นเมืองในวิถีชีวิตและวัฒนธรรมไทเลย ที่สนับสนุนการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่พัฒนาจากแนวคิดโดยที่กลุ่มเป้าหมายและสถานที่ คืออุทยานการศึกษา (บริเวณพระธาตุศรีสองรัก) อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย

คำสำคัญ