ความหลากหลายพันธุ์ข้าวพื้นเมืองและการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ของข้าวพื้นเมืองเพชรบูรณ์
ชื่อผู้แต่งข้างต้นเป็นข้อความจากระเบียนผลงาน ไม่ได้ผูกกับรหัสนักวิจัย จึงกดดูผลงานอื่นของบุคคลนี้ไม่ได้ — ในคลังนี้ 142,080 ผลงาน (63.6% ของทั้งหมด) มีชื่อผู้แต่งที่เชื่อมกับหน้าผู้แต่งได้ และ 60,298 ผลงาน (27.0%) มีผู้แต่งที่ผูกกับรหัสนักวิจัยจริง ส่วนอีก 81,382 ผลงานไม่มีข้อมูลผู้แต่งเลย (มีชื่อผู้แต่งเป็นข้อความอยู่ 142,009 ผลงาน = 63.5%)
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มี วัตถุประสงค์1) เพื่อรวบรวมและส ารวจศึกษาเศรษฐกิจ สังคม วฒั นธรรมและภมู ปิญั ญาทอ้งถนิ่ 2 ) ศึกษาสัณฐานวิทยาของข้าวพื้นเมือง 3 ) สร้างฐานข้อมูล เกี่ยวกับข้าวพื้นเมืองเพชรบูรณ์ และ4)ศึกษาการเพิ่มผลผลิตข้าวพื้นเมือง และการเพิ่มมูลค่า ข้าวพื้นเมืองมีการดำเนินการวิจัยใน 4 ขั้นตอนคือ 1) รวบรวมค้นหาข้าวพื้นเมืองโดย การสอบถาม การสัมภาษณ์ และถามการสนทนากลุ่ม 2) สำรวจศึกษา และสังเคราะห์ข้อมูลเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และภมูิปัญญาท้องถิ่น เกี่ยวกับข้าว 3) สร้างฐานข้อมูลเกี่ยวกับข้าว 4) เพิ่มผลผลิตข้าวพื้นเมือง และการเพิ่มมูลค่าข้าวพื้นเมือง ผลการวิจัยพบว่า ข้าวพื้นเมืองเพชรบูรณ์มี 116 พันธุ์ ในอดีตคนเพชรบูรณ์มีการปลูกข้าวหลายพันธุ์เพื่อไว้บริโภคประจำวันทำขนมในการไหว้ผี และในประเพณีต่าง ๆ ทางพุทธศาสนา แต่ปัจุบันมีข้าวพื้นเมืองในอำเภอเมือง 11 พันธุ์ ซึ่งเป็นข้าวที่ปลูกได้ในนาน้ำลึกริมแม่น้ำป่าสัก อำเภอน้ำหนาว ปลูกข้าว 51 พันธุ์ ข้าวพญาลืมแกงเป็นข้าวที่ปลูกไว้ทำข้าวหลามในประเพณี ข้าวในอำเภอเขาค้อ ส่วนใหญ่เป็นข้าวของชนเผ่าม้ง เมื่อนำเมล็ดพันธุ์ไปปลูกจะงอกเพียง 28 พันธุ์เท่านั้นจากทั้งหมด 50 พันธุ์ ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ได้ ข้าวจะใช้ทำข้าวใหม่ม้ง และจั๋วในประเพณีปีใหม่ม้ง ข้าวทั้ง 116 พันธุ์ได้ศึกษาสัณฐานวิทยาโดยนำมาปลูกในแปลงทดลอง ระหว่างเดือนมิถุนายน ถึงเดือนธันวาคม พ.ศ.2558 บันทึกลักษณะประจำพันธุ์ตามสถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตร และสหกรณ์ พบว่าข้าวส่วนใหญ่เป็นข้าวไร่ เป็นข้าวเหนียว เกือบทุกพันธุ์มีแผ่นใบ และกาบใบสีเขียวในระยะกล้าข้าวเหลืองน้อย เทพี เกษตรรวงยาว ร่องขนุนเป็นข้าวที่โตนเร็งที่สุด สีของหูใบส่วนใหญ่สีขาว ข้าวส่วนใหญ่ทรงกอตั้ง จำนวนวันตกกล้าถึงออกดอกส่วนใหญ่ 90-105 วัน น้ำหนัก 100 เมล็ดข้าวเปลือกของข้าวเหนียวขาวงาช้างหนักมากที่สุด 4.36?0.04 กรัม ข้าวเขี้ยวงูเบาที่สุด 1.62 ?0.06 กรัม รูปร่างข้าวกล้องส่วนใหญ่ค่อนข้างป้อม การเพิ่มผลผลิต และการเพิ่มมูลค่าข้าวพื้นเมืองทำโดยส่งเสริมให้ปลูกข้าวอินทรีย์แล้วแปรรูปเป็นข้าวสาร และข้าวกล้องจำหน่าย จากการวิจัยในครั้งนี้ยังมีข้าวพื้นเมืองที่ เกษตรกรบางคนยังปลูกไว้บริโภคเพราะเป็นข้าวที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศ และภูมิประเทศของแต่ละท้องถิ่น มีลักษณะพิเศษ และมีรสอร่อย ควรมีการส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์ และใช้ประโยชน์ข้าวพื้นเมืองเพชรบูรณ์ หากไม่ได้รับการเรียนรู้ และอนุรักษ์ไว้อาจสูญไปจากท้องถิ่นได้