ความหลากหลาย การวิเคราะห์พันธุกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น ของพันธุ์ข้าวพื้นบ้านในเขตพื้นที่จังหวัดปราจีนบุรี

บทคัดย่อ

ข้าวเป็นพืชที่คนไทยปลูกเพื่อบริโภคและเพื่อการค้าตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ข้าวพื้นเมืองสามารถเจริญเติบโตได้อย่างเหมาะสมในแต่ละพื้นที่ของประเทศ มีความหลากหลาย ผ่านการพัฒนามาเป็นระยะเวลายาวนาน อีกทั้งมีคุณสมบัติที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะเหมาะแก่การอนุรักษ์พันธุกรรมเพื่อเป็นแหล่งพันธุกรรมในการนำไปใช้ประโยชน์ต่อไป การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหลากหลาย ลักษณะพันธุกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวกับข้าวพื้นเมืองในเขตจังหวัดปราจีนบุรี วิธีการวิจัยโดยการสอบถาม สัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่ เก็บและบันทึกข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา การศึกษาครั้งนี้พบข้าวพื้นเมืองที่ชาวนายังคงปลูกและเก็บรักษาพันธุ์ 6 พันธุ์ คือ พลายงามปราจีนบุรี จินตหรา เขียวใหญ่ ขาวบ้านนา เหลืองอ่อน และเหลืองรวย ลักษณะสัณฐานของข้าวที่ศึกษามีความสอดคล้องกับข้อมูลที่มีการบันทึกไว้โดยศูนย์วิจัยข้าวปราจีนบุรี เช่น ข้าวขึ้นน้ำ และสามารถยืดตัวหนีน้ำ บางพันธุ์พบความแตกต่างบางลักษณะเช่น การมีขนบนเมล็ด สีเปลือกข้าวกล้อง การมีหางของเมล็ด ใบธง และหูใบ เป็นต้น ซึ่งบางลักษณะของข้าวพื้นเมืองนี้อาจมีประโยชน์ต่อการปรับปรุงพันธุ์ในอนาคตจึงควรแก่การอนุรักษ์ การศึกษาลักษณะพันธุกรรมด้วยเทคนิค RAPD ให้ผลสอดคล้องกับผลการศึกษาทางสัณฐานวิทยาและภูมิปัญญาท้องถิ่นซึ่งพบมีการใช้ภูมิปัญญาในการทำนา แต่การดำรงอยู่ของประเพณีที่เกี่ยวข้องได้สูญหายไปบ้างจากวิถีชีวิตชาวนา พบเพียงองค์ความรู้ในชาวนาผู้สูงอายุบางราย เช่น การทำขวัญข้าว

คำสำคัญ