โครงการจัดตั้งแปลงศึกษาวิจัยนิเวศวิทยาป่าไม้เพื่อการติดตามการเปลี่ยนแปลงประชากรนกป่าอย่างต่อเนื่องในพื้นที่ป่าดิบแล้งและป่าเบญจพรรณ ณ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง (ระยะที่ 2)

บทคัดย่อ

กระบวนการทางธรรมชาติและกระบวนการที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์เป็นตัวกำหนดการเปลี่ยนแปลงและองค์ประกอบของสังคมพืชและโครงสร้างของป่า ซึ่งสังคมพืชและโครงสร้างของป่าก็เป็นตัวกำหนดสังคมสัตว์ป่า การเปลี่ยนแปลงของสังคมพืชและโครงสร้างป่า ย่อมส่งผลต่อสังคมสัตว์ที่อาศัยอยู่ในสังคมป่านั้นอย่างเลี่ยงไม่ได้ ในการศึกษาครั้งนี้เราได้เลือกพื้นศึกษาในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง บริเวณภายในวงแหวนแนวกันไฟ 1 กม. จากหน่วยพิทักษ์ป่าซับฟ้าผ่า เป็นพื้นที่ศึกษาติดตามประชากร การสืบพันธุ์ การเคลื่อนที่ และพฤติกรรมการหากินของนกป่าในบริเวณ โดยการศึกษานี้เราได้เลือกนกหัวขวานเขียวตะโพกแดง(Black-headed Woodpecker) เป็นตัวแทนของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่ศึกษาบริเวณวงแหวนแนวกันไฟ เนื่องจากนกหัวขวานชนิดนี้มีถิ่นอาศัยที่เฉพาะเจาะจงกับสังคมป่าผลัดใบระดับต่ำและมีความชุกชุมสูงในพื้นที่ศึกษา การศึกษาบริเวณวงแหวนแนวกันไฟเราได้วางเส้นสำรวจ (Line transect) เพื่อทำการสำรวจความหลากชนิดและความหนาแน่นของนกแต่ละชนิดโดยวิธี Distance sampling เราพบนกทั้งสิ้น 104 ชนิด โดยนกที่มีความหนาแน่นมากที่สุดคือ นกแขกเต้า (Red-breasted Parakeet) กลุ่มนกแซงแซวหงอนขน (Hair-crested Drongo) และจากการตั้งตาข่ายเพื่อติดห่วงขานกเราสามารถใส่ห่วงขานกได้ทั้งสิ้น 92 ตัว จากทั้งหมด 20 ชนิด โดยเป็นนกหัวขวานเขียวตะโพกแดง 48 ตัว จากการศึกษาครั้งนี้เราได้พบข้อมูลใหม่ที่ยังไม่มีใครค้นพบหรือศึกษามาก่อนกับนกหัวขวานเขียวตะโพกแดง โดยเราพบว่า 50% ของประชากรนกกลุ่มเป้าหมายคือนกหัวขวานเขียวตะโพกแดงมีพฤติกรรมการผสมพันธุ์แบบมีนกผู้ช่วย (Cooperative breeding) นกขัวขวานเขียวตะโพกแดงอาศัยอยู่เป็นกลุ่มขนาดเล็ก มีความหนาแน่นอยู่ที่ ~ 8 กลุ่ม/ตร.กม. หรือ 40 ตัว/ตร.กม. และจากการใช้วิธี Spot-mapping ทำให้เราทราบว่านกชนิดนี้มีอาณาเขตประมาณ 16.5 เฮคแตร์ (99 ไร่) และมีอัตราความสำเร็จในการทำรังอยู่ที่ 63% และมีอัตราการรอดของลูกนกที่สูงคือประมาณ 71% แต่พบว่าจะมีอัตราลดลงในช่วงปีที่ไม่มีการชิงเผาซึ่งอาจจะเกิดจาดการเพิ่มขึ้นของสัตว์ผู้ล่า ในการศึกษาครั้งนี้เราเริ่มพบเห็นผลกระทบหรือการเปลี่ยนแปลงของสิ่งมีชีวิตในพื้นที่ศึกษาบ้าง แต่ยังไม่ชัดเจน ทั้งนี้การแปลงเปลี่ยนของสิ่งมีชีวิตนั้นต้องอาศัยระยะเวลานาน เราไม่สามารถที่จะเห็นการเปลี่ยนแปลงของสิ่งมีชีวิตภายในระยะเวลาอันสั้นได้ ดังนั้นการติดตามศึกษาในระยะยาวจึงเป็นสิ่งที่สำคัญและควรดำเนินการอย่างต่อเนื่อง

คำสำคัญ