การศึกษาการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศและการจัดการป่าชุมชนบ้านร่องบอน ตำบลม่วงคำ อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศและการจัดการป่าชุมชนบ้านร่องบอน ตำบลม่วงคำ อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ดำเนินการวิจัยโดยวางแปลงสำรวจพรรณไม้ สังเกต สัมภาษณ์เชิงลึก สนทนากลุ่ม การจัดเวทีชุมชนและการอบรมเชิงปฏิบัติการให้ชุมชนติดตามความเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศป่าชุมชนร่วมกับนักวิจัย ผลจากการวางแปลงสุ่มตัวอย่างขนาด 50x20 เมตร จำนวน 5 แปลง พบพรรณไม้อย่างน้อย 48 ชนิด นำมาเปรียบเทียบกับข้อมูลปีพ.ศ. 2547 พบว่า ไม้ใหญ่ทุกชั้นความโต (เส้นรอบวง) มีความหนาแน่นเพิ่มขึ้น ไม้หนุ่มมีความหนาแน่น 137 ต้นต่อไร่ และกล้าไม้ 1,664 ต้นต่อไร่ ตามลำดับ ส่วนพันธุ์สัตว์พบว่านก และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก มีจำนวนชนิดที่พบมากขึ้น แต่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม และสัตว์เลื้อยคลาน มีจำนวนชนิดที่พบน้อยลง สภาพป่าบริเวณที่เคยเป็นป่าเต็งรังเริ่มมีพืชเด่นของทั้งป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณผสมกัน ส่วนบริเวณป่าไผ่ซางมีการขยายเพิ่มมากขึ้นทำให้พรรณไม้ใหญ่เริ่มล้มตาย ชาวบ้านมีการพึ่งพิงใช้ประโยชน์จากป่าทั้งทางตรง และทางอ้อม การจัดการป่าชุมชนบ้านร่องบอน เกิดขึ้นจากวิกฤติความแห้งแล้ง การบุกรุกป่า และขาดน้ำในการทำการเกษตร จึงเกิดการรวมตัวของชาวบ้านโดยการนำของผู้ใหญ่บ้านที่เห็นความสำคัญของการอนุรักษ์ป่า มีรูปแบบการจัดการโดยผสมผสานระหว่างการจัดการโดยวัฒนธรรมชุมชนที่ยึดถือ และปฏิบัติสืบทอดกันมาแล้วนำมาประยุกต์ให้สอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม การเมืองและนวัตกรรม เพื่อให้เกิดแนวปฏิบัติที่สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลง

คำสำคัญ