การศึกษาฤทธิ์ในการป้องกันการเกิดมะเร็งและกลไกทางชีวเคมีของข้าวกล้องพร้อมรำหมักและสารอนุพันธุ์ที่สามารถพบได้จากข้าว ได้แก่ แอลฟ่า- และแกมม่า-โทโคไตรอีนอล ต่อการเกิดมะเร็งปอดอันเนื่องมาจากการได้รับสารอนุพันธ์กลุ่มไนโตรซามีนที่พบในควันบุหรี่

บทคัดย่อ

มะเร็งปอดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตหลักอันดับหนึ่งในผู้ป่วยด้วยโรคมะเร็งของประเทศไทยและทั้งโลก โดยสาเหตุสาคัญในการเกิดมะเร็งปอดนั้นเป็นผลมาจากการได้รับสารก่อมะเร็งจากการสูบบุหรี่ ซึ่งสาร Nicotine-derived nitrosamine ketone (NNK) ก็เป็นสารก่อมะเร็งสาคัญหนึ่งในควันบุหรี่ มีหลักฐานการวิจัยหลายชิ้นบ่งชี้ว่าข้าวกล้องพร้อมราที่ผ่านการหมัก (fermented brown rice and rice bran; FBRA) โดยเชื้อราสายพันธุ์ Aspergillus Oryzae มีคุณสมบัติในการป้องกันการเกิดมะเร็งในหลายๆ อวัยวะและสารในกลุ่มโทโคไตรอีนอล (Tocotrienols) ซึ่งเป็นกลุ่มย่อยของวิตามินอีสารแอลฟ่า- และ แกมม่า-โทโคไตรอีนอล (?- and ?-tocotrienol) ซึ่งจัดอยู่ในกลุ่มของวิตามินอี (Vitamin E) สามารถพบได้ในข้าวกล้องพร้อมราและมีคุณสมบัติที่สาคัญ ได้แก่ เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ (antioxidants), มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็ง (anticancer activities) จึงทาให้ทางผู้วิจัยมีความประสงค์ในการศึกษาฤทธิ์และกลไกในการป้องกันการเกิดมะเร็งปอดอันเนื่องมาจากการได้รับสารอนุพันธ์ไนโตรซามีนที่พบในควันบุหรี่ (NNK) ของสารแอลฟ่า และ แกมม่า โทโคไตรอีนอล (?- and ?-tocotrienol) ซึ่งพบว่ามีปริมาณมากในข้าวกล้อง ซึ่งจากการศึกษาพบว่าสารก่อมะเร็ง NNK เหนี่ยวนาให้มีการแสดงออกที่เพิ่มขึ้นของโปรตีนที่เป็นตัวกลางส่งสัญญาณของ The mitogen-activated protein kinase (MAPK) intracellular signal transduction system ได้แก่ K-Ras และ p-MEK1/2 เพื่อส่งสัญญาณไปเพิ่มการแสดงออกของโปรตีน Proliferating cell nuclear antigen (PCNA), Cyclin E, และ Cyclin D1 ซึ่งล้วนแต่มีหน้าที่เร่งวงจรชีวิตของเซลล์ทาให้เซลล์มีการเจริญเติบโตเพิ่มมากขึ้น นอกจากนี้สาร NNK ยังทาให้เกิดภาวะเสียหายของสาย DNA (DNA damage) และเหนี่ยวนาให้มีการแสดงออกที่เพิ่มขึ้นของโปรตีนซึ่งมีส่วนในการเปลี่ยนสภาพของสาร NNK จากสภาวะไม่ก่อมะเร็ง (inactive form) ไปเป็นสภาวะที่สามารถก่อมะเร็ง ได้แก่ cytochrome P450 isotype 2A6 (CYP2A6) และ cytochrome P450 isotype 2A13 (CYP2A13) แต่เมื่อทาการให้สารแกมม่า โทโคไตรอีนอลก่อนการได้รับสารก่อมะเร็ง NNK พบว่าสามารถลดเจริญเติบโตที่เพิ่มขึ้นของเซลล์ที่ได้รับสาร NNK โดยไปทาการลดปริมาณการแสดงออกของโปรตีน p-MEK1/2 ซึ่งเป็นตัวส่งสัญญาณหลักตัวหนึ่งของ MAPK pathway โดยที่ไม่มีผลต่อปริมาณการแสดงออกที่เพิ่มขึ้นของโปรตีน K-Ras ซึ่งส่งผลต่อลงไปทาให้มีการป้องกันการแสดงออกที่เพิ่มขึ้นของโปรตีน PCNA, Cyclin E, และ Cyclin D1 อันเนื่องมาจากการที่เซลล์ได้รับสาร NNK ท้ายในที่สุด นอกจากนี้สารแกมม่า โทโคไตรอีนอลยังมีคุณสมบัติในการป้องกันการแสดงออกที่เพิ่มขึ้นของโปรตีน CYP2A6 และ CYP2A13 ในเซลล์ที่ได้รับสาร NNK แต่ไม่มีคุณสมบัติในการป้องกันเซลล์จากการเกิด DNA damage อันเนื่องมาจากการได้รับสาร NNK ในขณะที่สารแอลฟ่า โทโคไตรอีนอล ซึ่งเป็นสารอนุพันธุ์อีกตัวหนึ่งในกลุ่มของสาร Tocotrienols ที่มีโครงสร้างคล้ายกับสารแกมม่า โทโคไตรอีนอลแต่ต่างกันตรงที่ลาดับของหมู่ methyl กลับไม่มีผลในการยับยั้งฤทธิ์ต่างๆ ของสาร NNK ได้เลย

คำสำคัญ