การคุ้มครองพันธุ์ และการผลิตเมล็ดพันธุ์ของสายพันธุ์ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย ข้าวเหนียวหอม สีขาว (แม่โจ้ 12) ข้าวเจ้าหอม สีแดง (แม่โจ้23) และข้าวเหนียวหอม สีแดง (แม่โจ้ 24)

บทคัดย่อ

ในประเทศไทยพันธุ์ข้าวเหนียวหอม ไม่ไวต่อช่วงแสง ต้นเตี้ย ที่นิยมปลูกยังมีน้อย นอกจากนี้กลุ่มข้าวเพื่อสุขภาพที่มีโภชนาการสูงเป็นที่นิยมเพิ่มขึ้น เนื่องจากผู้บริโภคหันมารักษาสุขภาพกันมากขึ้น ในโครงการนี้ได้นำ สายพันธุ์ข้าวที่ได้พัฒนาสายพันธุ์มาแล้ว คือพันธุ์ข้าวเหนียวสายพันธุ์ใหม่ ที่มีกลิ่นหอม เป็นข้าวไม่ไวต่อช่วงแสงสามารถปลูกได้ตลอดทั้งปี ต้นเตี้ยต้านทานการหักล้ม (สายพันธุ์แม่โจ้ 12) และพันธุ์ข้าวสีโภชนาการสูง มีกลิ่นหอม เป็นข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง สามารถปลูกได้ตลอดทั้งปี ต้นเตี้ยต้านทานการหักล้ม (สายพันธุ์ข้าวเจ้า แม่โจ้ 23 และข้าวเหนียวแม่โจ้ 24) ซึ่งเป็นการปรับปรุงพันธุ์โดยใช้เครื่องหมายโมเลกุลช่วยในการคัดเลือกร่วมกับการปรับปรุงพันธุ์ด้วยวิธีมาตรฐาน ผ่านการปลูกทดสอบผลผลิตภายในสถานี และเก็บข้อมูลลักษณะประจำพันธุ์สำหรับดำเนินการขอยื่นจดทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองพันธุ์พืช พ.ศ. 2542 จากกรมวิชาการเกษตร ไว้แล้ว ในปีงบประมาณ 2564 จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อดำเนินการต่อในขั้นตอนการปลูกตรวจสอบลักษณะพันธุ์ข้าวที่ขอจดทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ จำนวน 2 ฤดู และผลิตเมล็ดพันธุ์ดัก และเมล็ดคัด ทำให้สามารถตรวจสอบลักษณะพันธุ์ข้าวที่ขอจดทะเบียนพันธุ์พืชใหม่ได้สำเร็จ โดยข้าวสายพันธุ์แม่โจ้ 12 มีลักษณะประจำพันธุ์ คือ ต้นเตี้ย ทรงกอแบะ เส้นผ่าศูนย์กลางของลำต้นขนาด 5.20 มิลลิเมตร ความยาวของลำต้นถึงฐานรวง 71 เซนติเมตร แผ่นใบมีขนบ้าง ลิ้นใบมีรูปร่าง 2 แฉก กาบใบสีเขียว มุมของใบธงตั้งตรง วันออกดอก 50% 78 วัน ยอดเกสรเพศเมียสีขาว รวงโผล่พ้นมาก จำนวนรวงต่อกอ 16 รวง อายุเก็บเกี่ยว 108 วัน รวงยาว 24.12 เซนติเมตร เปลือกเมล็ดสีน้ำตาล น้ำหนัก 1,000 เมล็ดข้าวเปลือก 26.93 กรัม ข้าวเปลือกยาว 10.05 มิลลิเมตร กว้าง 2.94 มิลลิเมตร หนา 2.01 มิลลิเมตร ข้าวกล้องสีขาว เป็นข้าวเหนียว ข้าวกล้องยาว 7.09 มิลลิเมตร กว้าง 2.36 มิลลิเมตร หนา 1.74 มิลลิเมตร ข้าวกล้องมีรูปร่างเรียว ปริมาณอมิโลส 4.77 % ค่าการสลายเมล็ดข้าวขาวในด่าง KOH 1.7 % เท่ากับ 6 อุณหภูมิแป้งสุกต่ำ ข้าวหุงสุกมีกลิ่นหอม มีปริมาณสารหอม 2-Acetyl-1-pyrroline เท่ากับ 2.82-2.94 ppm ข้าวสายพันธุ์แม่โจ้ 23 มีลักษณะประจำพันธุ์ คือ ต้นเตี้ย ทรงกอตั้ง เส้นผ่าศูนย์กลางของลำต้นขนาด 6.33 มิลลิเมตร ความยาวของลำต้นถึงฐานรวง 87 เซนติเมตร แผ่นใบมีขนมาก ลิ้นใบมีรูปร่าง 2 แฉก กาบใบสีเขียว มุมของใบธงตั้งตรง วันออกดอก 50% 102 วัน ยอดเกสรเพศเมียสีขาว รวงโผล่พ้นมาก จำนวนรวงต่อกอ 14 รวง อายุเก็บเกี่ยว 132 วัน รวงยาว 28.53 เซนติเมตร เปลือกเมล็ดสีฟาง น้ำหนัก 1,000 เมล็ดข้าวเปลือก 17.25 กรัม ข้าวเปลือกยาว 9.98 มิลลิเมตร กว้าง 2.09 มิลลิเมตร หนา 1.75 มิลลิเมตร ข้าวกล้องสีแดง เป็นข้าวเจ้า ข้าวกล้องยาว 6.73 มิลลิเมตร กว้าง 1.73 มิลลิเมตร หนา 1.57 มิลลิเมตร ข้าวกล้องมีรูปร่างเรียว ปริมาณอมิโลส 10.34 % ค่าการสลายเมล็ดข้าวขาวในด่าง KOH 1.7 % เท่ากับ 4 อุณหภูมิแป้งสุกปานกลาง ข้าวหุงสุกมีกลิ่นหอม มีปริมาณสารหอม 2-Acetyl-1-pyrroline เท่ากับ 1.79-2.45 ppm อัตราการยืดตัวของข้าวสุก 1.48 และข้าวสายพันธุ์แม่โจ้ 24 มีลักษณะประจำพันธุ์ คือ ต้นเตี้ย ทรงกอแบะ เส้นผ่าศูนย์กลางของลำต้นขนาด 5.31 มิลลิเมตร ความยาวของ ลำต้นถึงฐานรวง 81 เซนติเมตร แผ่นใบมีขนมาก ลิ้นใบมีรูปร่าง 2 แฉก กาบใบสีเขียว มุมของใบธงตั้งตรง วันออกดอก 50% 89 วัน ยอดเกสรเพศเมียสีขาว รวงโผล่พ้นมาก จำนวนรวงต่อกอ 15 รวง อายุเก็บเกี่ยว 119 วัน รวงยาว 27.90 เซนติเมตร เปลือกเมล็ดสีฟาง น้ำหนัก 1,000 เมล็ดข้าวเปลือก 17.83 กรัม ข้าวเปลือกยาว 10.24 มิลลิเมตร กว้าง 2.16 มิลลิเมตร หนา 1.75 มิลลิเมตร ข้าวกล้องสีแดง เป็นข้าวเหนียว ข้าวกล้องยาว 6.81 มิลลิเมตร กว้าง 1.75 มิลลิเมตร หนา 1.54 มิลลิเมตร ข้าวกล้องมีรูปร่างเรียว ปริมาณอมิโลส 4.62 % ค่าการสลายเมล็ดข้าวขาวในด่าง KOH 1.7 % เท่ากับ 7 อุณหภูมิแป้งสุกต่ำ ข้าวหุงสุกมีกลิ่นหอม มีปริมาณสารหอม 2-Acetyl-1-pyrroline เท่ากับ 1.98-2.43 ppm ได้เมล็ดพันธุ์ดักที่ได้มาตรฐานของสายพันธุ์ข้าว แม่โจ้ 12 แม่โจ้ 23 และแม่โจ้ 24 ที่มีอายุวันออกดอกที่ 75% เฉลี่ยเท่ากับ 98 103 และ 90 วันตามลำดับ คัดเลือกกอที่มีลักษณะทางการเกษตรที่ดีได้จำนวน 105 81 และ 66 กอตามลำดับ และได้เมล็ดพันธุ์คัดที่ตรงตามมาตรฐานของสายพันธุ์ข้าวแม่โจ้ 12 แม่โจ้ 24 และ แม่โจ้ 24 จำนวน 13 12 และ 11 กิโลกรัมตามลำดับ ที่มีอายุวันออกดอกที่ 75% เฉลี่ย 87 106 และ 96 วันตามลำดับ

คำสำคัญ