การพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้ว

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ของงานศึกษาประกอบด้วย 1) เพื่อศึกษาบริบทด้านการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้ว 2) เพื่อวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคมด้านการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้วและประเทศเพื่อนบ้าน 3) เพื่อเสนอแนะกรอบแนวคิดการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้วและประเทศเพื่อนบ้านและ 4) เพื่อนำองค์ความรู้จากการศึกษาวิจัยมาประกอบการฝึกอบรม ประชุม และสัมมนาของสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนาขอบเขตและวิธีการศึกษาประกอบด้วย 1) ศึกษาและทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ตามกรอบการนิยามของ UNCTAD และหน่วยงานภาครัฐของไทย รวมถึงศึกษาวิเคราะห์นโยบายของภาครัฐในการพัฒนาการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ และรายงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ และกรณีศึกษาในต่างประเทศ เพื่อพิจารณาเสนอกรอบแนวคิดการศึกษาในการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์โดยเชื่อมโยงกับเครือข่ายประเทศเพื่อนบ้าน และศึกษาวิเคราะห์ความร่วมมือทางเศรษฐกิจระดับทวิภาคีและพหุภาคี เช่น ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) ความร่วมมือทางเศรษฐกิจอิรวดี-เจ้าพระยา-แม่โขง (ACMECS) กรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง (GMS) ตลอดจนศึกษาวิเคราะห์มิติด้านสังคมและวัฒนธรรมอันเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ 2) ศึกษาวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคมของอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ในพื้นที่เพื่อเข้าใจถึงระดับความเชื่อมโยงที่เกิดขึ้นในเครือข่าย 3) ศึกษาวิเคราะห์แนวทางการพัฒนาห่วงโซ่คุณค่าของการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้วให้สามารถยกระดับเข้าสู่ห่วงโซ่คุณค่าผ่านแดน เพื่อเชื่อมโยงกับประเทศเพื่อนบ้าน และพัฒนาเข้าสู่ห่วงโซ่คุณค่าระดับภูมิภาค โดยมุ่งเน้นที่การเพิ่มประสิทธิภาพของเครือข่ายอันประกอบด้วยผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจากทุกภาคส่วน เช่น หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม กลุ่มองค์กรความร่วมมือต่าง ๆ และศึกษาเครือข่ายความร่วมมือระหว่างไทยกับกัมพูชาทั้งในระดับรัฐ-รัฐ และเอกชน-เอกชน 4) ศึกษาวิเคราะห์แนวทางการยกระดับมูลค่าการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ เพื่อสร้างความเข้าใจถึงกระบวนการเพิ่มมูลค่าตลอดห่วงโซ่คุณค่า ได้แก่ การวิจัยและการพัฒนา การออกแบบผลิตภัณฑ์ การสร้างตราสินค้า การผลิต การวางตลาดการกระจายสินค้า การจำหน่าย และการบริการหลังการขาย อันเป็นปัจจัยสำคัญของการยกระดับการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ 5) ศึกษาวิเคราะห์การพัฒนาความร่วมมือและเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้ว โดยเสนอแนะแนวทางการพัฒนาบทบาทของรัฐ และเสนอแนะแนวทางการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์สำหรับชุมชนและภาคเอกชน พร้อมนำเสนอกรณีศึกษาตัวอย่างการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ที่มีศักยภาพในจังหวัดสระแก้ว 6) สำรวจ เก็บข้อมูลภาคสนาม และสัมภาษณ์ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้ว ตั้งแต่ผู้ประกอบการระดับฐานราก วิสาหกิจชุมชน วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ฯลฯ รวมถึงหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนที่มีส่วนร่วมในเครือข่าย และจัดประชุมระดมความคิดเห็นกลุ่มย่อย และ 7) ร่วมนำเสนอผลการศึกษาวิจัยในการสัมมนาเผยแพร่รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อสาธารณะเพื่อสร้างการรับรู้และนำไปสู่การใช้ประโยชน์ต่อการกำหนดนโยบายการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน รวมทั้งการใช้ประโยชน์เชิงวิชาการ ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากการศึกษานี้ต่อกลุ่มเป้าหมายต่าง ๆ คือ 1) หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาชุมชน การพัฒนาวิสาหกิจ การพัฒนาเครือข่ายการค้า รวมทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดนโยบายการพัฒนาประเทศ และนโยบายความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ สามารถใช้ประโยชน์จากข้อมูลเชิงวิเคราะห์และข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย เพื่อใช้ประกอบการกำหนดนโยบายและใช้ประกอบการดำเนินงาน 2) หน่วยงานภาคเอกชนสามารถใช้ข้อมูลประกอบการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์และกำหนดกลยุทธ์ทางธุรกิจในระยะยาวให้มีประสิทธิผลและยั่งยืน 3) ได้รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ที่นำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายของหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ได้บทความวิชาการภาษาไทยเพื่อตีพิมพ์เผยแพร่ในหนังสือพิมพ์ วารสารภาษาไทย และเว็บไซต์หน่วยงาน และบทความวิชาการภาษาอังกฤษเพื่อตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารวิชาการหรือหนังสือต่างประเทศ และ 4) สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนาสามารถนาองค์ความรู้ที่ได้ไปใช้ประกอบหลักสูตรการฝึกอบรมของสถาบันผู้วิจัยเสนอแนวทางการวิเคราะห์เพื่อเลือกแนวทางต้นแบบสำหรับการพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยพิจารณาจากศักยภาพใน 5 ด้านที่สำคัญ พร้อมเสนอวิธีการประเมินโดยใช้ระบบคะแนน โดยเครื่องมือ Multicriteria Analysis (MCA) 1) ศักยภาพและความสามารถในการแข่งขันเดิมทางด้านการท่องเที่ยว 2) โอกาสในการต่อยอดความคิดสร้างสรรค์ในการท่องเที่ยว 3) โอกาสการต่อยอดจากความเข้มแข็งของเครือข่ายและองค์กรสนับสนุน 4) ทรัพยากรการลงทุนที่ต้องใช้ในการพัฒนา และ 5) ผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจสังคมที่จะเพิ่มขึ้น ซึ่งจากแนวทางการพัฒนาเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในการท่องเที่ยวทั้ง 5 ด้าน ซึ่งพบว่าในเบื้องต้นกลุ่มตลาดนักท่องเที่ยวข้ามแดน เป็นประเด็นที่มีศักยภาพสูงสุดโดยเปรียบเทียบ การศึกษายุทธศาสตร์การท่องเที่ยวที่เน้นกลุ่มนักท่องเที่ยวข้ามแดน (นักท่องเที่ยวชาวกัมพูชาและกลุ่มนักท่องเที่ยวคาสิโนชาวไทย) ใช้วิธีการวิเคราะห์จาก 1) การวิเคราะห์ด้วย Global Tourism Value Chain 2) เครือข่ายทางสังคมในระบบนิเวศธุรกิจการวิเคราะห์ และ 3) การวิเคราะห์ด้วย Index of Destination Attractiveness การวิเคราะห์ด้วย Global Tourism Value Chain นักท่องเที่ยวกลุ่มนี้จะเน้นการท่องเที่ยวทั้งในรูปแบบที่ผ่านบริษัทนำเที่ยว บริการรถขนส่งที่จัดโดยคาสิโน รวมไปถึงรูปแบบการท่องเที่ยวอื่น เครือข่ายของผู้เกี่ยวข้องจึงเกี่ยวข้องกับตัวละครที่มากกว่าในหลายธุรกิจ กิจกรรมที่สำคัญในห่วงโซ่คุณค่า สำหรับนักท่องเที่ยวชาวกัมพูชา ประกอบด้วย 1) กิจกรรมการจองการท่องเที่ยว กลุ่มนักท่องเที่ยวกัมพูชาที่ข้ามมายังฝั่งไทย เป็นกลุ่มนักท่องเที่ยวที่เดินทางแบบอิสระเป็นครอบครัวหรือกลุ่ม แต่อาจมีกลุ่มที่เดินทางเป็นหมู่คณะผ่านบริษัทนำเที่ยวที่จะมีแพคเกจ พร้อมการเดินทางและที่พักด้วย และ 2) กิจกรรมการเดินทางระหว่างประเทศ กลุ่มนักท่องเที่ยวกัมพูชา มีทั้งส่วนที่ขับรถข้ามแดน ข้ามมาเช่ารถ หรือรถตู้เพื่อเดินทางต่อไปยังกรุงเทพฯ และพัทยา บริเวณด่านอรัญประเทศ สำหรับนักท่องเที่ยวข้ามแดนชาวไทย ประกอบด้วย 1) กิจกรรมการจองการท่องเที่ยว นักท่องเที่ยวไทยที่ข้ามไปปอยเปต ซึ่งจะเน้นการวางแผนการเดินทางด้วยตัวเอง หรือมีการติดต่อแพคเกจการเดินทางพร้อมที่พักกับคาสิโนในฝั่งปอยเปต 2) กิจกรรมการเดินทาง นักท่องเที่ยวไทยที่ข้ามไปปอยเปต โดยอาศัยรถโดยสารกรุงเทพฯ-ปอยเปต จากผู้ให้บริการรายต่าง ๆ ทั้งผู้ให้บริการอิสระ และผู้ให้บริการที่สังกัดคาสิโน 3) กิจกรรมการบริการที่พัก นักท่องเที่ยวไทยที่ข้ามไปปอยเปต จะมีการติดต่อแพคเกจการเดินทางพร้อมที่พักกับคาสิโนในฝั่งปอยเปต หรืออาจจะจองที่พักอื่น ๆ หรือโรงแรมในเขตอรัญประเทศได้ และ 4) กิจกรรมการนำเที่ยวในพื้นที่ นักท่องเที่ยวกลุ่มนี้ ไม่ได้มีจุดประสงค์หรือความสนใจโดยตรงด้านการท่องเที่ยว จึงอาจไม่ได้ใช้บริการนำเที่ยวต่อเมื่อวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคมในระบบนิเวศธุรกิจที่สำคัญสำหรับกลุ่มนักท่องเที่ยวข้ามแดน สามารถระบุองค์กรและความสัมพันธ์ในเครือข่ายทางสังคมในระบบนิเวศธุรกิจได้ดังนี้ 1) ธุรกิจหลัก ประกอบด้วยกลุ่มเครือข่ายผู้ประกอบการโรงแรม ร้านอาหารและบริษัทนำเที่ยวทั้งในไทยและกัมพูชา การร่วมมือกันของกลุ่มเครือข่ายในกลุ่มเครือข่ายในธุรกิจหลักจึงเป็นสิ่งสำคัญในการอำนวยความสะดวกสบายให้แก่นักท่องเที่ยวข้ามแดน 2) องค์กรขยายผล ประกอบด้วยผู้ให้บริการและผู้ประกอบการทั้งในไทยและกัมพูชา เช่น การบริการการขนส่ง ร้านอาหาร รวมถึงผู้ประกอบการคาสิโน การร่วมมือกันจัดกิจกรรมโปรโมทการท่องเที่ยวชายแดนทั้งฝั่งไทยและกัมพูชาร่วมกัน จะเป็นดึงดูดนักท่องเที่ยวข้ามแดนทั้งชาวไทยและชาวกัมพูชาให้มาท่องเที่ยวทั้งในจังหวัดสระแก้วและเขตอรัญประเทศเพิ่มมากขึ้น นอกจากนี้ยังสามารถขยายการบริการให้ครอบคลุ่มเพื่อสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติได้อีกด้วย และ 3) ระบบนิเวศ ประกอบด้วยหน่วยงานราชการ มีขอรับความช่วยเหลือจากหน่วยงานราชการในรูปแบบของโครงการ โดยเฉพาะบทบาทของ ททท. และรัฐบาลกัมพูชา ในการส่งเสริมความร่วมมือและอำนวยความสะดวกด้านการท่องเที่ยวระหว่างประเทศการวิเคราะห์ด้วย Index of Destination Attractiveness จะแสดงถึงโอกาสของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ จะสามารถเพิ่มคะแนนความน่าดึงดูดของจังหวัดสระแก้ว ในมุมมองของนักท่องเที่ยวกลุ่มข้ามแดน รวมทั้งเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจในจังหวัดสระแก้วได้ ตัวอย่างของแนวทางส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่เป็นไปได้ เช่น 1) Entertainment Opportunity เช่น สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้าง มีความแปลกดึงดูดนักท่องเที่ยวรุ่นใหม่ เช่น สะพานแขวน หอชมวิว 360 องศา อุโมงค์หลอดไฟ การสร้าง สวนสนุก สวนน้ำ น้ำพุ พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์เพื่อขอพรด้านโชคลาภ กิจกรรมสร้างสรรค์ เช่น กิจกรรมแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม 2 สัญชาติ เช่น คอนเสิร์ตจากศิลปินไทยและกัมพูชา 2) Shopping Opportunity สถานที่เชิงพาณิชย์ เช่น พื้นที่หรือหมู่บ้าน Duty-Free Shopping ร้านค้าแบรนด์ดัง มีการตลาดสร้างสรรค์ การสนับสนุนการถ่ายทำรายการโทรทัศน์ การสร้างอัตลักษณ์ผ่าน Mascot ของจังหวัดและสถานที่ ทั้งจากฝั่งประเทศไทยและกัมพูชาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสำหรับการพัฒนาเครือข่ายการค้าบริการเชิงสร้างสรรค์ในจังหวัดสระแก้ว 1) การดึงดูดนักลงทุนภาคเอกชนรายใหญ่เข้ามาลงทุน การประกาศ เขตส่งเสริมการท่องเที่ยวพิเศษสระแก้ว ซึ่งมุ่งเน้นเรื่องเศรษฐกิจสร้างสรรค์เป็นหลัก เช่น ผู้มีความสนใจลงทุนในกิจกรรม เช่น ห้างสรรพสินค้า หมู่บ้านปลอดภาษี สวนสนุก รีสอร์ต ร้านอาหาร ฯลฯ ที่จะได้รับแรงจูงใจหรือสิทธิประโยชน์ด้านการลงทุน จะต้องมีแผนเศรษฐกิจเชิงสร้างสรรค์ที่ชัดเจน ทั้งใน พื้นหลังด้านสถาปัตยกรรม การออกแบบ หรือสินค้า ที่จะสามารถเป็นเอกลักษณ์และจุดดึงดูดแม่เหล็ก ให้นักท่องเที่ยวให้สนใจมาเยี่ยมชมให้ได้ โดยเฉพาะในเขตอำเภออรัญประเทศ โดยภาครัฐและจังหวัดจะต้องมุ่งประสานเรื่องการจัดหาที่ดินที่เหมาะสม การวางผังเมือง และการออกกฎระเบียบด้านสิทธิประโยชน์ และสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งตั้งเงื่อนไขที่เอื้อประโยชน์แก้วิสาหกิจท้องถิ่น เช่น มีการแบ่งพื้นที่พาณิชย์ในโครงการให้วิสาหกิจท้องถิ่นในจังหวัด กลุ่ม Young Smart Farmers และผู้ประกอบการกัมพูชา ในกลุ่มสินค้าสร้างสรรค์ เข้าจับจองด้วยต้นทุนที่ต่ำ มีการใช้ทั้งภาษาไทย กัมพูชา และอังกฤษ เป็นภาษาหลัก 2) การสร้างแหล่งท่องเที่ยวเอกลักษณ์ โดยภาครัฐ การก่อสร้างแหล่งท่องเที่ยวที่มีเอกลักษณ์เชิงสถาปัตยกรรม ในพื้นที่สาธารณะ การสร้างแลนด์มาร์ค หรือการออกแบบภูมิทัศน์เมืองให้มีจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวที่มีความกลมกลืนกัน เช่น สะพานแขวน หอชมวิว 360 องศา อุโมงค์หลอดไฟ การสร้าง สวนสนุก สวนน้ำ น้ำพุ พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์เพื่อขอพรด้านโชคลาภ มีกระบวนการเพื่อถอดอัตลักษณ์และออกแบบร่วมกัน ระหว่างท้องถิ่น และนักออกแบบระดับโลก การประยุกต์ศาสตร์เรื่องฮวงจุ้ยด้านโชคลาภซึ่งนักท่องเที่ยวกลุ่มคาสิโนเสี่ยงโชคให้ความสำคัญ 3) การสร้างอัตลักษณ์จังหวัด การสร้างอัตลักษณ์ผ่าน Mascot ของจังหวัดและสถานที่ ทั้งจากฝั่งประเทศไทยและกัมพูชา เช่น ประกวด Mascot จังหวัด และนำไปติดตั้งในทุกจุดการท่องเที่ยว การสร้างตราสินค้าสระแก้ว และ 4) การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ การร่วมมือกับสถาบันการศึกษาในจังหวัด ให้เน้นด้านการออกแบบ เพื่อตอบโจทย์ของศักยภาพในจังหวัดสระแก้วมากขึ้น โดยสร้างความร่วมมือ ระหว่าง TCDC และสถาบันการศึกษา เพื่อทำกระบวนการร่วมกัน การดึงดูดชุมชนนักออกแบบรุ่นใหม่ทั่วประเทศ รวมทั้งจากฝั่งกัมพูชา ให้มาอาศัยและทำงานในพื้นที่จังหวัดสระแก้ว เช่น มีการให้ทุนตั้งต้นและสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ในการตั้งต้นหรือต่อยอดกิจการสินค้าและบริการในจังหวัดสระแก้ว โดยต้องมีเงื่อนไขเรื่องของความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม เป็นหลัก

คำสำคัญ