การพัฒนาต้นแบบผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะโดยรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า

บทคัดย่อ

พื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า (Mae Sa - Kog Ma Biosphere Reserve) เป็นจุดหมายปลายทางด้านการศึกษาเรียนรู้และการท่องเที่ยวที่สำคัญของภูมิภาค โดยผู้ประกอบการท้องถิ่นมีบทบาทสำคัญในการดำเนินงานด้านการพัฒนาและการอนุรักษ์พื้นที่สงวนชีวมณฑล การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์ปัจจุบันของผู้ประกอบการท้องถิ่นโดยรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า 2) วิเคราะห์ศักยภาพของผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะโดยรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า และ 3) นำเสนอต้นแบบผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะผ่านกระบวนการคิดเชิงออกแบบบนฐานทรัพยากรในพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า โดยบูรณาการการคิดเชิงออกแบบ (Design Thinking: DT) และกระบวนการชื่นชมอย่างสร้างสรรค์ (Applicate Influence Control: AIC) เป็นเครื่องมือในการจัดประชุมระดมความคิดร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า จำนวน 35 คน การคัดเลือกและการออกแบบกิจกรรมของต้นแบบผู้ประกอบการ จำนวน 6 ต้นแบบ และทดสอบประสิทธิภาพของต้นแบบผู้ประกอบการท้องถิ่น โดยใช้แบบสอบถามกับนักเดินทางกลุ่มการประชุมและศึกษาดูงาน จำนวน 93 คน ผลการศึกษาประกอบด้วย 1) สถานการณ์ปัจจุบันของผู้ประกอบการท้องถิ่นโดยรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า เป็นการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมทางธุรกิจ (SWOT) พบว่า กลุ่มผู้ประกอบการมีการรวมกลุ่มเพื่อส่งเสริมอาชีพและสร้างรายได้ให้กับคนในพื้นที่ โดยนำทรัพยากรท้องถิ่นมาใช้เป็นวัตถุดิบหลักในการออกแบบผลิตภัณฑ์และนำมาต่อยอดในการจัดกิจกรรมศึกษาดูงานให้มีความแตกต่างกันในแต่ละฤดูกาล แต่ผู้ประกอบการท้องถิ่นที่มีผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านมีจำนวนจำกัด รวมถึงสิ่งอำนวยความสะดวกและความสามารถในการรองรับนักเดินทางต่อกลุ่มมีจำกัด ทำให้หน่วยงานภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเข้ามาส่งเสริมและสนับสนุนให้เกิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการ รวมถึงส่งเสริมการตลาดสำหรับผู้มาเยือนที่ต้องกิจกรรมการเรียนรู้และศึกษาดูงาน โดยข้อจำกัดของผู้ประกอบการท้องถิ่นคือ ระยะเวลาการเพาะปลูกพืชหรือการเติบโตของพืชท้องถิ่นนำมาใช้เป็นวัตถุดิบให้ผลผลิตแตกต่างกันในแต่ละปี2) ศักยภาพของผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะโดยรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า เป็นการสำรวจและสัมภาษณ์ต้นแบบผู้ประกอบการโดยใช้แบบจำลองธุรกิจเพื่อชุมชน (Community Business Model Canvas: CBMC) พบว่า 1) คุณค่าที่นำเสนอ (Value Propositions) คือ การใช้วัตถุดิบเป็นของหายากและมีเฉพาะพื้นที่เท่านั้น จึงสามารถสร้างเอกลักษณ์ให้กับสินค้าและบริการ 2) กลุ่มลูกค้า (Customer Segment) คือ นักเดินทางศึกษาดูงานที่มาจากหน่วยงานภาครัฐ องค์กรและบริษัทเอกชนทั้งในประเทศและต่างประเทศ 3) ความสัมพันธ์กับลูกค้า (Customer Relationships) คือความเป็นมิตรและการแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับผู้มาเยือน โดยผู้ประกอบการมีของที่ระลึกที่เป็นผลิตภัณฑ์ที่ส่งมอบให้เฉพาะผู้มาทำกิจกรรม 4) ช่องทางการจัดจำหน่าย (Channels) คือ เครือข่ายของหน่วยงานภาครัฐที่เข้ามาสนับสนุนและดำเนินการด้านการศึกษาวิจัยในพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า 5) ทรัพยากรที่มี (Key Resource) คือ ผู้ประกอบการที่มีความชำนาญและทักษะการปฏิบัติงานและวัตถุดิบหลักเฉพาะถิ่นตามฤดูกาลที่นำมาพัฒนาเป็นสินค้าและบริการที่มีความแตกต่างเป็นเอกลักษณ์ของชุมชน 6) งานหลักที่ทำ (Key Activities) คือ การจำหน่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์ รวมถึงให้ความรู้ สาธิตและทำกิจกรรม Workshop เพื่อให้เกิดการเรียนรู้และเป็นแนวปฏิบัติสำหรับการเป็นผู้ประกอบการในพื้นที่ 7) หุ้นส่วนหลัก (Key Partners) คือ หน่วยงานภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ให้การสนับสนุนองค์ความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาสินค้าและบริการในพื้นที่ 8) โครงสร้างต้นทุน (Cost Structure) คือต้นทุนวัตถุดิบ การผลิตสินค้าและการจัดกิจกรรม และ 9) รูปแบบรายได้ (Revenue Streams) คือ การจัดจำหน่ายสินค้า ผลิตภัณฑ์ และการให้บริการจัดกิจกรรมศึกษาดูงานให้หน่วยงานภาครัฐ สถาบันการศึกษาและบริษัทเอกชน3) นำเสนอต้นแบบผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะโดยรอบพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า มุ่งสร้างระบบนิเวศของธุรกิจเพื่อสังคมในพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า ประกอบด้วย 6 ต้นแบบ ได้แก่ 1) การริเริ่มเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy Initiative) 2) การพัฒนาอาชีพ (Professional Development) 3) การเรียนรู้ชุมชน (Community Learning) 4) การส่งเสริมวัฒนธรรมท้องถิ่น (Local Culture Promotion) 5) การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity Conservation) และ 6) การลดของเสียจากอาหาร (Food Waste Prevention) ดังนั้น ต้นแบบผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะเกิดกระบวนการเรียนรู้และสามารถจัดกิจกรรมศึกษาดูงานได้ รวมถึงถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์สู่ผู้ประกอบการรายอื่น ๆ เพื่อพัฒนาพันธมิตรทางธุรกิจและเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องข้อเสนอแนะจากการวิจัยเสนอให้ผู้ประกอบการท้องถิ่นเชื่อมโยงสินค้าและกิจกรรมที่มีความโดดเด่นของแต่ละสถานประกอบกิจการ เพื่อสร้างจุดขาย (Unique Selling Point) และถ่ายทอดเรื่องราว (Storytelling) ผ่านสินค้าและกิจกรรมศึกษาดูงาน รวมถึงการพัฒนาเส้นทางศึกษาดูงานในพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า ดังนั้น การจัดทำข้อตกลงร่วมแม่สา-คอกม้า (MSKM Protocol) ในการสนับสนุนสินค้าและกิจกรรมของผู้ประกอบการท้องถิ่น การวิจัยนี้มุ่งหวังให้ขับเคลื่อนพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา-คอกม้า สู่การเป็นต้นแบบจุดหมายปลายทางของการศึกษาดูงานระดับนานาชาติคำสำคัญ: ผู้ประกอบการท้องถิ่น ผู้ประกอบการอัจฉริยะ ต้นแบบผู้ประกอบการท้องถิ่นอัจฉริยะพื้นที่สงวนชีวมณฑลแม่สา - คอกม้า

คำสำคัญ